سرگیجه

سرگیجه

سرگیجه بیشتر از آن که یک بیماری باشد، یک نشانه است: نشانه یک مشکل یا بیماری. احساس این که فرد یا محیط اطراف او حرکت می کند یا می چرخد، سرگیجه را شکل می دهد.

برای خواندن مقاله «پارگی پرده گوش» کلیک کنید

سرگیجه چیست؟

سرگیجه

نوعی منگی که با احساس کاذب چرخش یا حرکت فرد یا همه چیزهای اطراف او همراه است، سرگیجه نامیده می شود. سرگیجه گاهی به قدری خفیف و زودگذر است که اصلا بیمار متوجه آن نمی شود یا گاهی چنان شدید و ماندگار است که نمی توان تعادل لازم را برای انجام وظایف روزمره حفظ کرد.

به عبارت دیگر، گاهی حملات سرگیجه ناگهانی و کوتاه مدت هستند به عنوان نمونه، فقط چند ثانیه حس می شوند. گاهی هم این حملات برای مدت طولانی یا حتی بسیار درازمدت کیفیت زندگی فرد را کاهش می دهند. وقتی سرگیجه برای مدت طولانی ادامه می یابد، زندگی عادی فرد را مختل می سازد.

بیماری حرکت یا سرگیجه حرکتی بسیار شبیه سرگیجه هستند. اما سرگیجه و عدم تعادل یا سیاهی رفتن چشم لزوماً یکی نیستند و به طور معمول با هم تفاوت دارند.

علائم همراه سرگیجه

بیماری یا شرایطی که باعث ایجاد سرگیجه می شود، ممکن است باعث بروز علائم دیگر هم بشود. سرگیجه و تهوع، سرگیجه و سنگینی سر، یا سرگیجه و کاهش شنوایی از مهم ترین ترکیب های علامتی ناشی از این بیماری ها به شمار می روند.

کسی که سرگیجه دارد، چه موقع باید به پزشک مراجعه کند؟

سرگیجه

اگر نشانه سرگیجه در فرد باقی بماند یا سرگیجه متناوب باشد یعنی خوب شود و دوباره عود کند، باید به پزشک مراجعه کرد. پزشک معاینات لازم را انجام می دهد و ممکن است برای پی بردن به علت سرگیجه پرسش هایی را از بیمار بپرسد. برای تعیین نوع سرگیجه، شاید لازم باشد تست هایی برای بیمار درخواست شود.

در صورت امکان، بهتر است برای تشخیص و درمان سرگیجه به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنیم. این پزشکان برای درمان بیماری های مربوط به اختلال شنوایی و تعادل آموزش دیده اند.

علت سرگیجه

سرگیجه

بیماری ها و شرایط گوناگونی وجود دارند که ممکن است باعث ظهور سرگیجه شوند.

سرگیجه نشانه چه بیماری هایی است؟

بیماری های زیر می توانند باعث ایجاد سرگیجه شوند.

سرگیجه ناگهانی موقیعتی خوش خیم

این بیماری شایع ترین علت بروز سرگیجه در زنان و مردان به شمار می رود. در این بیماری سرگیجه ناگهانی و کوتاه است. این بیماری با سرگیجه موقعیتی شناخته می شود. به عبارت دیگر، برخی از حرکت های ناگهانی سر، به خصوص اگر در جهت خاصی باشد، باعث ایجاد سرگیجه ناگهانی و در بیشتر موارد کوتاه می شود. در این افراد وارد شدن ضربه های ملایم به سر هم می تواند باعث تحریک وقوع حمله سرگیجه ناگهانی شود.

سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم اگرچه یک بیماری آزاردهنده است اما شرایط خطرناکی محسوب نمی شود. با وجود این، شایان ذکر است سرگیجه به شدت احتمال سقوط و خطرات ناشی از آن را افزایش می دهد.

این بیماری بجز حس کاذب چرخش فرد یا محیط اطرافش (همان سرگیجه) ممکن است با علائم دیگری هم توام باشد. این نشانه ها عبارتند از:

  • منگی
  • احساس عدم تعادل یا عدم ثبات
  • تهوع و استفراغ

بنابراین این بیماری هم می تواند علت ایجاد سرگیجه و حالت تهوع یا سرگیجه و استفراغ باشد.

عفونت و التهاب

عفونت ویروسی و التهاب ناشی از آن در گوش داخلی یا عصب وستیبولار می توانند باعث ایجاد سرگیجه شوند.

عصب وستیبولار همان عصبی است که سیگنال های عصبی مربوط به حس تعادل را از گوش داخلی دریافت می کند و به مغز می فرستد. به عفونت و التهاب این عصب، نوریت وستیبولار هم گفته می شود.

علت ایجاد نوریت وستیبولار در بیشتر موارد نوعی ویروس است. این بیماری در بیشتر موارد به طور ناگهانی آغاز می شود. نوریت وستیبولار بجز سرگیجه ممکن است با علائم زیر همراه باشد:

  • منگی
  • احساس عدم تعادل
  • حالت تهوع
  • استفراغ

سرگیجه ناشی از نوریت وستیبولار به طور معمول، ظرف چند ساعت تا چند روز بهتر می شود اما بهبود کامل آن ممکن است بین 3 تا 6 هفته طول بکشد.

اگر عفونت و التهاب گوش داخلی عامل ایجاد سرگیجه باشد، بهتر است قدرت شنوایی بیمار هم بررسی گردد. التهاب گوش داخلی به نام لابیرنتیت هم شناخته می شود. در بیماری لابیرنتیت به طور معمول، احتمال وقوع سرگیجه و کاهش شنوایی به طور همزمان، وجود دارد. از سایر علائم احتمالی این بیماری باید به تب، گوش درد، وزوز گوش، حالت تهوع و استفراغ هم اشاره کرد.

پیش از لابیرنتیت، به طور معمول، ابتدا یک عفونت ویروسی مانند سرماخوردگی یا آنفلوانزا فرد را درگیر می کند. همین ویروس ممکن است به گوش داخلی راه یابد و با عفونی کردن حلزون گوش، لابیرنتیت پدید می آید. احتمال این که لابیرنتیت به دلیل یک عفونت ناشی از باکتری شکل بگیرد هم وجود دارد؛ اما احتمال آن بسیار کم است.

آیا بین سرگیجه و گوش میانی ارتباطی وجود دارد؟ پاسخ مثبت است. عفونت گوش میانی هم می تواند به ایجاد سرگیجه منتهی شود. گاهی ترشحات ناشی از عفونت گوش میانی در پشت پرده گوش همچنان باقی می مانند. ادامه تجمع این ترشحات غیر طبیعی در گوش میانی ممکن است با سرگیجه چرخشی و احساس عدم تعادل همراه باشد. 

بیماری منییر

هر گونه تغییر و جابه جایی مایع گوش می تواند باعث سرگیجه شود. در بیماری منییر هم تولید بیش از حد طبیعی مایع در گوش داخلی باعث ایجاد علائم گوناگون از جمله سرگیجه می شود.

در بیماری منییر به طور معمول، حمله سرگیجه، ناگهانی آغاز می شود. این سرگیجه ناگهانی ممکن است برای مدتی نسبتا طولانی، در حد چند ساعت، ادامه یابد.

میگرن

سرگیجه و سردرد شدید احتمال وجود بیماری میگرن را مطرح می کند. سردرد میگرن به طور معمول، به صورت نبض دار است و پیشانی یک طرف را درگیر می کند. میگرن در افراد جوان بیشتر دیده می شود.

آکوستیک نورینوما

این تومور خوش خیم و غیرسرطانی از سلول های محافظ عصب شنوایی سرچشمه می گیرد. بزرگ شدن تومور آکوستیک نورینوما می تواند به عصب شنوایی و عصب تعادلی یا همان عصب وستیبولار فشار وارد کند. بدین ترتیب، امکان وقوع سرگیجه، توام با کاهش شنوایی یا وزوز گوش در این بیماران وجود دارد.

اِم اِس یا مالتیپل اسکلروزیس

این بیماری می تواند مناطقی از دستگاه اعصاب مرکزی، یعنی مغز و نخاع، را دچار بیماری و اختلال کارکرد نماید. اگر مناطقی که وظیفه ایجاد تعادل را بر عهده دارند، درگیر شوند، احتمال وقوع سرگیجه در بیمار بسیار زیاد خواهد بود.

سکته مغزی

در شرایط خاصی، اگر سکته مغزی باعث مرگ سلول های موجود در ناحیه خاصی از مغز شود که حفظ تعادل بدن را بر عهده دارد، می تواند باعث ایجاد سرگیجه شود.

تومور مغزی

اگر تومور مغزی در ناحیه مخچه یا در قاعده جمجمه قرار داشته باشد، احتمال وقوع سرگیجه به دلیل این تومور بسیار زیاد است.

ضربه به سر

گاهی اوقات پس از وارد شدن ضربه به سر به عنوان نمونه، به دنبال یک تصادف، سرگیجه آغاز می شود. اگر پس از ضربه به سر، فرد احساس سرگیجه یا منگی دارد، بهتر است تحت نظارت پزشکی قرار گیرد و برای بررسی دقیق تر به یک مرکز پزشکی مراجعه نماید.

ضربه به سر می تواند علت سرگیجه و سنگینی سر باشد.

سرگیجه به دنبال مصرف برخی داروها

عارضه جانبی برخی از داروها، سرگیجه است. عارضه جانبی فقط در درصد از کمی از مصرف کنندگان یک دارو پیش می آید. اگر فردی به دنبال مصرف یک دارو دچار سرگیجه شود، بهتر است ابتدا بررسی کند که آیا سرگیجه در فهرست عوارض جانبی آن دارو، قرار دارد.

حتی اگر بیمار مطمئن باشد که سرگیجه به سبب مصرف یک دارو به وجود آمده است، تباید آن دارو را خودسرانه قطع کند. در این موارد، بهتر است با پزشک معالج یا در صورت عدم دسترسی به او، با دکتر داروساز در داروخانه های معتبر مشورت شود. قطع برخی داروها به صورت ناگهانی با مشکلاتی همراه است. از سوی دیگر، شاید لازم باشد حتما به جای داروی عارضه دار یک داروی جایگزین تجویز شود.

برای خواندن مقاله «جراحی اندوسکپی گوش» کلیک کنید

آیا استرس باعث ایجاد سرگیجه می شود؟

استرس می تواند باعث بدتر شدن سرگیجه بشود اما استرس به تنهایی نمی تواند سرگیجه به وجود بیاورد. استرس ممکن است احتمال وقوع برخی از بیماری های عامل سرگیجه مانند سکته مغزی را بیشتر کند اما به خودی خود، نمی تواند عامل ایجاد سرگیجه باشد.

علت سرگیجه در رختخواب یا سرگیجه هنگام بلند شدن از خواب چیست؟

اگر فردی با حرکت دادن سر در رختخواب دچار سرگیجه شود و این حالت تداوم داشته باشد، ممکن است دچار سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم شده باشد. همان طور که در بخش های پیشین گفتیم در این بیماری حرکت ناگهانی سر مانند حرکت سر هنگام غلت زدن در خواب، باعث ایجاد حملات ناگهانی و کوتاه سرگیجه می شود.

بیماری سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم گاهی فقط یک گوش فرد را درگیر می کند. در این حالت، فقط چرخش سر به یک سمت خاص باعث سرگیجه می شود. اگر سرگیجه در رختخواب با چرخش سر به یک سمت خاص به وجود می آید، احتمال ابتلا به این بیماری بسیار زیاد است. بهتر است برای مداوای این بیماری به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه شود.

اگر هنگام بلند شدن از خواب خود فرد یا همه چیز در اطراف او به طور کاذب، در حال چرخش یا حرکت است، یعنی این فرد با بلند شدن از خواب دچار سرگیجه می شود. شایع ترین علت بروز این حالت، بیماری سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم است.

اما گاهی هنگام برخاستن از جای خود، افراد احساس سرگیجه می کنند. بیماری سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم شایع ترین علت سرگیجه هنگام بلند شدن هم به حساب می آید.

در این جا خوب است یادآوری کنیم که برخی از افراد هنگام بلند شدن از خواب دچار منگی هستند، نه سرگیجه. این افراد در سر خود احساس سنگینی یا سبکی می کنند و احساس کاذب چرخش یا حرکت ندارند. این حالت به سرگیجه ارتباطی ندارد.

علت های منگی هنگام بلند شدن از خواب بسیار متفاوت هستند. کمبود آب بدن و کاهش قند خون از مهم ترین دلایلی هستند که باعث حس منگی در اولین دقایق بیداری افراد می شوند. گاهی اوقات مصرف برخی از داروها به خصوص داروهای ضدافسردگی، ضد صرع و  کاهش دهنده فشار خون ممکن است با احساس منگی در هنگام بیدار شدن از خواب همراه باشند.

علت سرگیجه ناگهانی در سن بالا

شایان ذکر است حدود هفتاد درصد افراد مبتلا به سرگیجه بالای 65 سال سن دارند. در این افراد عضلات ضعیف تر هستند و مشکلات استخوانی بیش از سنین جوانی خودنمایی می کند. به این مشکلات فهرست زیر را هم باید اضافه کرد:

  • اختلالات بینایی
  • مشکلات عروقی و خون رسانی
  • مصرف تعداد زیاد داروها و احتمال عوارض یا تداخل آنها
  • کم تحرکی و زندگی بدون تحرک کافی

به طور کلی، وقتی صحبت از سرگیجه به میان می آید، فکرها به سمت مشکلات گوش، به ویژه اختلالات گوش داخلی کشیده می شود. هر چه سن بیمار بیشتر باشد، نقش سایر عوامل در ایجاد سرگیجه افزایش می یابد.

شایع ترین علت سرگیجه ناگهانی در سن بالا هم بیماری سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم است. مشکلات گوش داخلی مهم ترین عامل ایجاد این بیماری به شمار می آید. با وجود این، نباید سایر علل سرگیجه را ندیده گرفت. همه عللی که در بالا برای سرگیجه عنوان شد می توانند در یک فرد سالمند هم سرگیجه ایجاد کنند. 

تفاوت ترس از ارتفاع و سرگیجه

سرگیجه

متاسفانه واژه سرگیجه در صحبت های روزمره گاهی به اشتباه برای سایر موارد به کار می رود. کسانی که دچار ترس از ارتفاع هستند یا در اصطلاح پزشکی آکروفوبیا (acrophobia) دارند، دچار اضطراب و منگی ناشی از آن می شوند، نه سرگیجه.

مبتلایان به ترس از ارتفاع وقتی در یک جای بلند قرار می گیرند، در صورتی که به پایین نگاه بیندازند، دچار احساس وحشت و اسضطراب فراوان می شوند. این احساس با منگی و سبکی سر ممکن است همراه باشد. ترس از ارتفاع جزو عوامل ایجاد سرگیجه قرار ندارد.

آیا سرگیجه خطرناک است؟

سرگیجه

سرگیجه تعادل شخص را تهدید می کند و به همین دلیل، احتمال سقوط در مبتلایان به سرگیجه بسیار بالاست. سرگیجه خطرناک است از این جهت که می تواند باعث سقوط فرد شود.

تشخیص سرگیجه

توضیحات بیمار درباره علامت سرگیجه و عامل ظهور آن نقش مهمی در تشخیص سرگیجه توسط پزشک معالج دارد. پزشک ممکن است علاوه بر پرسش هایی که مطرح می کند، آزمایش ها و تست هایی را برای رسیدن به تشخیص بیماری عامل سرگیجه در خواست نماید.

در زیر، فهرستی از مهم ترین پرسش هایی که پزشک در مورد سرگیجه از بیمار می پرسد، تهیه شده است:

  • توضیح کامل چگونگی نخستین حمله علائم برای تشخیص، اهمیت زیادی دارد. این که آیا این علائم بیشتر مربوط به سنگینی سر یا سبکی سر بوده یا یک سرگیجه واقعی بوده که با احساس کاذب چرخش یا حرکت توام بوده است.
  • سایر علائمی که همراه با سرگیجه وجود دارد اهمیت زیادی دارد. به عنوان نمونه، تهوع، استفراغ، کاهش شنوایی، وزوز گوش یا احساس پری در گوش
  • چند وقت یک بار سرگیجه اتفاق می افتد و هر بار چه مدت طول می کشد؟
  • آیا سرگیجه انجام فعالیت های روزمره را با اختلال مواجه کرده است؟ به عنوان نمونه، آیا هنگام بروز سرگیجه بیمار می تواند راه برود؟
  • آیا هیچ محرکی وجود دارد که عامل آغاز سرگیجه یا تشدید آن باشد؟ مانند حرکت ناگهانی سر به یک سمت
  • چه چیزی سرگیجه و سایر علائم همراه آن را بهبود می بخشد؟

معاینات لازم هنگام تشخیص سرگیجه

سرگیجه

پزشک برای سنجش و ارزیابی وجود سایر علائمی که هر یک از بیماری های فوق ممکن است ایجاد کنند، معاینات کاملی انجام می دهد. معاینه کامل گوش و معاینات چشم از جهت حرکات غیرارادی که به آن نیستاگموس گفته می شود، اهمیت فراوانی دارد.

انجام معاینات مربوط به حفظ تعادل، یکی از اجزای مهم معاینات پزشکی مربوط به تشخیص سرگیجه به شمار می رود. پزشک ممکن است با درخواست انجام حرکات سریع توسط بیمار، تلاش نماید تا سرگیجه را تحریک و ایجاد نماید.

در این حالت، پزشک از بیمار می خواهد که روی تخت معاینه بنشیند. سپس از وی می خواهد با سرعت زیاد بخوابد. شاید این کار را برای خوابیدن در جهت های مختلف هم درخواست کند یا آن را با حرکات ناگهانی سر توام نماید.

آزمایش ها و تست های لازم برای تشخیص سرگیجه

ممکن است لازم باشد برای تشخیص علت سرگیجه، تست هایی روی بیمار انجام شود. با برخی از این آزمایش ها آشنا می شویم.

شنوایی سنجی

اگر بیمار اظهار نماید که از وزوز گوش یا کاهش شنوایی هم رنج می برد، پزشک تست شنوایی سنجی درخواست خواهد کرد. این تست به طور معمول، توسط کارشناس شنوایی سنجی به انجام می رسد.

در این تست، صداهایی با شدت و فرکانس متفاوت از راه هدفون برای بیمار پخش می شود. بیمار هر کدام را که بشنود، باید اعلام نماید. بدین تریتب، توانایی سیستم شنیداری بیمار در شنیدن اصوات گوناگون مشخص می شود.

ویدیونیستاگموگرافی

برای این که علامت نیستاگموس (حرکات غیرارادی چشم) با دقت بیشتری مورد مطالعه قرار گیرد، این تست شاید درخواست شود. مشاهده نیستاگموس نشان می دهد که اختلالی در یکی از اعضای موثر در حفظ تعادل بدن وجود دارد.

در طول این تست، عینک مخصوصی روی چشم بیمار قرار داده می شود. سپس از بیمار خواسته می شود به نقاط ثابت یا متحرک خاصی نگاه کند. در عینک ها دوربین های فیلمبرداری طوری قرار گرفته است که حرکات چشم ها را ضبط می کند.

تست دیگری هم برای بررسی نیستاگموس وجود دارد که به آن الکترونیستاگموگرافی گفته می شود. در این تست خبری از عینک و فیلمبرداری نیست بلکه سیم هایی به اطراف چشم بیمار متصل می شود تا فعالیت الکتریکی عضلات حرکت دهنده چشم را ثبت نماید.

تست کالریک

در این آزمایش، آب یا هوای گرم یا سرد برای مدت سی ثانیه در یک گوش فرستاده می شود. تغییر دما عضو مسوول حفظ تعادل در گوش فرد را تحریک می کند. پزشک متخصص گوش و حلق و بینی بر اساس واکنش های بیمار به این تست، وضعیت دستگاه حفظ تعادل فرد را ارزیابی می نماید.

تست کالریک دردناک نیست اما احساس منگی در طول انجام این تست طبیعی است. در برخی از افراد این حالت منگی ممکن است تا دقایقی پس از پایان تست ادامه یابد.

پوسچروگرافی (posturography)

با دستگاه خاصی، این تست تعادل روی فرد صورت می پذیرد. این تست اطلاعات بسیار ارزنده ای به پزشک می دهد که نشان می دهد فرد برای حفظ تعادل خود تا چه اندازه از بینایی، از حس موقعیت فضایی (حس از موقعیت پاها و مفاصل)، و از سیگنال های تعادلی فرستاده شده از گوش داخلی استفاده می کند.

این تست برای برنامه ریزی اقدامات بازتوانی و پایش پیشرفت درمان بیمار بسیار سودبخش است.

تصویربرداری پزشکی از سر

در صورت شک پزشک معالج به برخی از تشخیص های خاص مانند آکوستیک نورینوما، امکان دارد اسکن از سر درخواست شود. ام آر آی و سی تی اسکن دو نوع متداول تصویربرداری پزشکی در چنین مواردی هستند.

در ام آر آی برای تصویربرداری از میدان مغناطیسی قوی و امواج با فرکانس رادیویی استفاده می شود. در سی تی اسکن از اشعه ایکس برای تهیه تصاویر دقیق از درون جمجمه بهره برداری می گردد.

برای خواندن مقاله «تومورهای قاعده جمجمه» کلیک کنید

درمان سرگیجه

سرگیجه

روش مداوای سرگیجه به شدت آن و علت ایجاد کننده آن بستگی دارد.

در هنگام وقوع حمله سرگیجه، دراز کشیدن در یک اتاق تاریک و ساکت می تواند باعث کاهش احساس تهوع و چرخش شود. برخی از داروها هم می توانند باعث کاهش حس ناخوشایند این علائم شوند.

اضطراب سرگیجه را بدتر می کند. دور شدن از محیط های پر استرس می تواند باعث کاهش شدت سرگیجه و سایر علائم همراه شود.

درمان سرگیجه ناشی از عفونت و التهاب گوش داخلی (لابیرنتیت)

در بیشتر موارد، لابیرنتیت ناشی از یک عفونت ویروسی است. این عفونت ویروسی به طور کلی، خود به خود بهبود می یابد. در موارد نادر، ممکن است باکتری علت وقوع لابیرنتیت باشد. در این موارد، تجویز آنتی بیوتیک مفید است.

در صورت بروز کم شنوایی یا ناشنوایی یک طرفه باید فوری به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کرد. درمان فوری و اورژانس برای حفظ شنوایی در بیماران مبتلا به لابیرنتیت لازم است.

یکی از کارهایی که برای درمان لابیرنتیت به کار می رود، تمرینات بازتوانی تعادلی است. حتما بیمار برای بهبود سریع تر و دریافت درمان باید به پزشک مراجعه نماید.

درمان سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم

این بیماری پس از هفته ها یا ماه ها ممکن است خود به خود خوب شود. با وجود این، امکان عود سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم وجود دارد.

یک مانور خاص، یا مجموعه حرکتی ویژه، وجود دارد که انجام آن می تواند باعث درمان سرگیجه ناگهانی موقعیتی خوش خیم شود. برای دریافت این درمان و بهبود سریع تر بهتر است به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه شود.

درمان سایر موارد سرگیجه

اگر سرگیجه به دلیل وجود یک بیماری یا شرایط خاص وجود دارد، باید روی درمان عامل ایجادکننده سرگیجه متمرکز شد. در طول مدت زمانی که درمان عامل ایجاد کننده ادامه دارد، با تجویز برخی داروها می توان سرگیجه را کنترل کرد.

دکتر علی کوهی دانش آموخته رشته فوق تخصصی جراحی گوش و حلق و بینی از دانشگاه استنفورد آمریکا آماده درمان بیماران مبتلا به سرگیجه در کلینیک خود واقع در تهران هستند.

منابع:

اشتراک گذاری در facebook
Facebook
اشتراک گذاری در twitter
Twitter
اشتراک گذاری در linkedin
LinkedIn
اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *