تومورهای قاعده جمجمه مثل گلوموس

تومور قاعده جمجمه، علائم،تشخیص و درمان آن‌

از جهت آناتومی، محدوده پشت چشم‌ها و بینی به سمت پشت سر، قاعده جمجمه(skull base) نامگذاری شده است. رگ‌های خونی اصلی مغز، ستون فقرات و اعصاب چندگانه آن، سر و گردن از قاعده جمجمه عبور می‌کنند. انواع مختلفی از تومورها در قاعده جمجمه ایجاد می‌شوند. برخی از انواع تومورها از نواحی اطراف به سمت قاعده جمجمه گسترش می‌یابند. این تومورها که ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشند، بر اساس موقعیت قرارگیری، ساختارهای سلول‌های تشکیل دهنده و خصوصیات آن‌ها دسته بندی می‌شوند. اغلب تومورهای قاعده جمجمه(skull base tumors) خوش خیم هستند؛ البته این تومورها بر اساس موقعیت و موضع درگیر، برای بیمار مشکلات زیادی ایجاد می‌کنند. حتی اگر رشد توده آهسته باشد.

قاعده جمجمه چیست و کجا قرار دارد؟

به مجموعه چند استخوان که سر و صورت را شکل می‌دهند و مغز را در خود نگه می‌دارند، جمجمه گفته می‌شود. کف محفظه جمجمه یعنی درست پایین مغز را قاعده جمجمه یا کف جمجمه می‌نامند. به عبارت دیگر، قاعده جمجمه در پشت چشم‌ها و بینی قرار دارد. در واقع می‌توان چنین تصور کرد که مغز روی قاعده جمجمه قرار گرفته است.

اکنون که متوجه شدید قاعده جمجمه کجاست، توضیح مختصری درباره اهمیت آن، ضروری به نظر می‌رسد. قاعده جمجمه در مجاورت بخش‌های حساس و حیاتی بدن قرار دارد. ساقه مغز و رگ‌ها و رشته‌های عصبی مهمی در کنار قاعده جمجمه وجود دارند. همین امر باعث می‌شود هر گونه مداخله درمانی در این ناحیه از بدن کاری پیچیده و دشوار باشد. مهم‌ترین مداخله درمانی برای مداوای بسیاری از بیماری‌های این بخش از بدن، جراحی قاعده جمجمه است.

بیماری‌های مربوط به قاعده جمجمه

در یک کلینیک فوق تخصصی بیماری‌های قاعده جمجمه، انتظار آن می‌رود که بیشتر بیماری‌های قاعده جمجمه کنترل یا درمان شوند. بیماری‌های قاعده جمجمه ممکن است در بخش قُدامی (جلو)، میانی، یا خَلفی (عقب) قاعده جمجمه رخ دهند. برخی از مهم‌ترین بیماری‌ها، شرایط یا تومورهای قاعده جمجمه به شرح زیر هستند:

  • نوروم آکوستیک یا آکوستیک نوروم که به آن شوانوم وستیبولار هم گفته می‌شود
  • آنژیوفیبروم
  • نشت مایع مغزی نخاعی یا CSF
  • کندروسارکوم
  • کندروما
  • کرانیو فارنژیوما
  • تومورهای عصب صورت
  • تومورهای گلوموس
  • تومورهای بدخیم غشای محافظ عصب‌های محیطی
  • مننژیوم
  • نورو فیبروماتوز نوع دو که با مخفف انگلیسی آن یعنی NF2 هم شناخته می‌شود
  • پیتوئی سیتوما
  • تومورهای هیپوفیز
  • کیست شکاف راتکه
  • ضربه به قاعده جمجمه مانند شکستگی قاعده جمجمه
  • سرطان استخوان گیجگاهی

علائم تومورهای قاعده جمجمه

 تومورهای قاعده جمجمه اغلب خوش خیم هستند؛ اما بر اساس موقعیت آن‌ها، برای بیمار مشکلات زیادی ایجاد می‌شود. محدوده پشت چشم‌ها و بینی به سمت پشت سر، قاعده جمجمه بوده و رگ‌های خونی اصلی مغز، ستون فقرات و اعصاب چندگانه، سر و گردن از آن عبور می‌کنند.

علائم تومورهای قاعده جمجمه در افراد مختلف متفاوت است. بر اساس موقعیت تومور و سرعت رشد آن، علائم مختلفی در بیماران ظاهر می‌شود. برخی از علائم شایع این تومورها به صورت زیر فهرست می‌شود:

  • سردرد
  • سرگیجه(vertigo) و عدم تعادل
  • بی حسی و درد در ناحیه صورت
  • ضعف و فلج ناحیه صورت
  • مشکلات سینوسی مکرر
  • کاهش حس بویایی
  • خونریزی از بینی
  • انسداد بینی
  • کاهش قدرت بینایی
  • دو بینی
  • کاهش قدرت شنوایی
  • زنگ زدن در گوش یا تینیتوس(tinnitus)
  • کاهش شنوایی
  • وجود توده ای در گلو
  • اختلال در بلع و پریدن مکرر غذا در گلو
  • تنگی نفس

البته در صورتی که افراد یک یا چند علامت از این علائم را در خود مشاهده می‌کنند، به معنی وجود تومور قاعده جمجمه نیست. بسیاری از علائم بین بیماری‌های مختلف مشترک هستند.

علائم تومورهای قاعده جمجمه

تشخیص تومورهای قاعده جمجمه

با توجه به اینکه نوع تومور قاعده جمجمه در افراد مختلف متفاوت است؛ بنابراین لازم است که با بررسی‌های دقیق و کامل نوع تومور مشخص شود. بعد از تعیین نوع تومور در شخص، از درمان منحصر به فرد برای او استفاده می‌شود. آزمایش تصویربرداری یکی از آزمایشات مورد استفاده برای تشخیص تومور قاعده جمجمه است. برخی آزمایشات تصویربرداری مورد استفاده در تشخیص تومور قاعده جمجمه عبارت است از:

اسکن CTA یا CT

ام آر آی

آنژیوگرافی

پت اسکن

بیوپسی یا نمونه برداری نیز برای تشخیص خوش خیم یا بدخیم بودن تورمور استفاده می‌شود. انواع روش‌های بیوپسی که در تشخیص خوش خیم یا بد خیم بودن تومورهای قاعده جمجمه استفاده می‌شوند، در ادامه فهرست شده است:

FNA یا آسپیراسیون سوزنی

اندوسکوپی بینی و سینوس‌ها

استفاده از میکروسکوپ در گوش

جراحی

با استفاده از آزمایش عملکردی، کارکرد قسمت‌های مشخصی از مغز بررسی می شود. آزمایشات عملکردی بر اساس علائمی که در فرد ظاهر شده است، انجام می‌شوند.

انواع آزمایش عملکردی به شرح زیر است:

آزمایشات شنوایی (ادیوگرام و..)

آزمایشات بینایی

آزمایشات تعادلی

آزمایشات بررسی عملکرد بلع

آزمایشات بررسی عملکرد حنجره

آزمایشات حس بویایی

آزمایشات هورمونی

آزمایشات بررسی حافظه

تشخیص تومورهای قاعده جمجمه

عوامل ابتلا به تومور قاعده جمجمه

از آنجایی که تومورهای قاعده جمجمه نادر هستند، شناسایی عوامل ابتلا به آن نیز کمی دشوار است. با توجه به مطالعاتی که تاکنون صورت گرفته است، برخی عوامل زیر ممکن است در ابتلا به این بیماری تاثیر داشته باشند:

عوامل عنوان شده با تاثیر روی بینی و سینوس فرد، زمینه را برای ابتلا به بیماری فراهم می‌کنند. ژنتیک نیز در ابتلا به تومورهای قاعده جمجمه تاثیر بسیاری دارد.

درمان تومورهای قاعده جمجمه

برای درمان تومورهای قاعده جمجمه ابتدا باید نوع تومور مشخص شود. متناسب با نوع تومور از درمان‌های مختلف استفاده می‌شود. گزینه‌های درمانی مورد استفاده برای این نوع غدد در ناحیه پایین جمجمه، در ادامه فهرست شده است:

  • جراحی‌های کم تهاجمی
  • پروتون درمانی
  • تکنیک‌های پرتودرمانی نوین
  • شیمی درمانی، تارگت تراپی و ایمنوتراپی
  • جراحی پیشرفته بازسازی

دکتر علی کوهی یکی از برترین جراحان گوش کشور اماده ارائه هرگونه خدمات درمانی به بیماران محترم درگیر انواع تومورهای قاعده جمجعه هستند.

درمان تومورهای قاعده جمجمه

انواع جراحی قاعده جمجمه

جراحی‌ها و تکنیک‌های جراحی گوناگونی برای درمان بیماری‌های قاعده جمجمه وجود دارد. هر قدر تسلط دکتر جراح قاعده جمجمه بر انجام این تکنیک‌ها بیشتر باشد، نوید نتیجه رضایت بخش‌تری را برای بیمار به ارمغان می‌آورد. همچنین انجام عمل جراحی با تکنیک‌های کمتر تهاجمی، مانند استفاده از اشعه یا آندوسکوپی، می‌تواند به طور کلی کیفیت زندگی بهتری را در دوران نقاهت بعد از عمل به بیمار مژده دهد.

شاید بتوان مهم‌ترین انواع جراحی قاعده جمجمه را به صورت زیر نام برد:

  • جراحی آندوسکوپیک قاعده مغز
  • عمل جراحی باز روی قاعده جمجمه
  • تکنیک‌های کلاسیک جراحی قاعده جمجمه که گاهی جراح با تجربه و دانش بالای خود تغییرات لازم را در آنها به وجود می‌آورد
  • رویکرد از راه پلک که به طور معمول برای دسترسی به بخش جلوی قاعده جمجمه کاربرد دارد

بدیهی است که برای هر توده یا تومور هم تکنیک جراحی خاص آن بیماری وجود دارد. عمل جراحی نوروم آکوستیک، عمل جراحی تومور گلوموس، عمل جراحی تومورهای عصب صورت و سایر موارد از دیگر طبقه بندی‌های جراحی قاعده جمجمه به شمار می‌روند.

جراحی تومور قاعده جمجمه

شایع‌ترین انواع تومورهای قاعده جمجمه

برخی از شایع‌ترین انواع تومورهای قاعده جمجمه به شرح زیر هستند:

آدنوم هیپوفیز

 این نوع تومورها، تومورهای خوش خیمی هستند که در غده هیپوفیز و در پشت چشم ایجاد می‌شوند. آدنوم هیپوفیز ممکن است سطح تولید هورمون را تغییر دهد یا باعث از بین رفتن بینایی در فرد شود.

شوانومای وستیبولار یا آکوستیک نوروما(acoustic neurinoma)

این غدد خوش خیم هستند و روی عصبی که گوش را به مغز متصل می‌کند، ایجاد می‌شوند. در صورتی که این غدد درمان نشوند، ممکن است سبب کاهش شنوایی، ایجاد صدای وزوز در گوش، از بین رفتن تعادل یا بی حسی صورت شوند.

مننژیوما

تومورهای خوش خیم مغزی ‌هستند و در لایه‌های بافتی که از مغز و نخاع محافظت می‌کنند، تشکیل می‌شوند. این تومورها در مردان شایع‌تر از زنان هستند و ممکن است زمانی که اندازه آن‌ها کوچک است، بدون علامت باشند. زمانی که اندازه تومور بزرگ شد، علائم آن بروز پیدا می‌کند.

پاراگانگلیوم‌ها

اگر چه از انواع تومورهای خوش خیم قاعده جمجمه هستند اما بسیار پر رگ و پر خون تلقی می‌شوند. پاراگانگلیوم‌ها بیشتر در گوش میانی یا قاعده جمجمه دیده می‌شوند. 

در ادامه به برخی از این تومورها به تفصیل اشاره خواهد شد:

تومور گلوموس یا پاراگانگلوما چیست؟

تومورهای گلوموس ژوگولار، تومورهایی کپسول دار و پرعروق هستند. این تومورها، از تومورهای خوش خیم و با رشد آهسته هستند. این تومورها از دیواره داخلی گوش میانی نشأت می‌گیرند، به هر فضای خالی نفوذ می‌کنند، در ادامه رشد خود وارد گوش میانی می‌شوند و ماستویید و تمام سلول‌های مجاور را پر می‌کنند. در صورتی که رشد این تومورها ادامه پیدا کند، وارد مغز می‌شوند.

تومور گلوموس یا پاراگانگلوما

عوارض تومور گلوموس یا پاراگانگلوما در قاعده جمجمه

از آنجایی که رشد این تومورها بسیار آهسته است، گاهی ۸ سال بعد از شروع رشد آن، عوارض بیماری نمایان می‌شود. برخی از شایع‌ترین عوارض این نوع تومورها به شرح زیر است:

ناشنوایی کامل یک طرفه و فلج اعصاب جمجمه‌ای متعدد

خونریزی شدید هنگام دستکاری مجرای گوش خارجی و گوش میانی

فلج کامل یک طرف صورت در صورتی که تومور به سوی عصب فاشیال در بخش ماستوئید و استیلوما برود.

معمولا در این نوع توموها بیمار دچار سرگیجه نمی‌شود. شاید به این دلیل که با توجه به رشد آهسته تومور سیستم وستیبولار فرصت جبران دارد.

دسته بندی تومور گلوموس ژوگولار بر اساس موقعیت

تومور گلوموس ژوگولار بر اساس میزان گسترش و موضع درگیر به انواع زیر تقسیم می‌شود:

تشخیص تومور گلوموس یا پاراگانگلوما

برای تشخیص تومور گلوموس از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

درمان تومور گلوموس یا پاراگانگلوما

از روش‌های جراحی و پرتودرمانی به منظور درمان تومور گلوموس استفاده می‌شود. جراحی تومور گلوموس توسط جراح گوش‌حلق و بینی انجام می‌شود.
در شرایطی که تومور در قاعده جمجمه گسترش زیادی پیدا کند، به طوری که قاعده جمجمه را فرا گرفته باشد، از روش پرتودرمانی استفاده می‌شود. پرتودرمانی تومور را تخریب نمی‌کند؛ اما از پیشرفت آن جلوگیری می‌کند دستکاری این تومور، سبب خونریزی‌های شدید می‌شود.
در شرایطی که تومور سبب افت شنوایی در بیمار شود، استفاده از سمعک به افزایش سطح شنوایی بیمار کمک می‌کند.

درمان تومورهای قاعده جمجمه

مراقبت‌های بعد از عمل جراحی قاعده جمجمه

شایسته است در این جا مهم‌ترین نکاتی گوشزد شوند که بعد از ترخیص از بیمارستان، بیمار باید آنها را رعایت کند. دقت بفرمایید که ممکن است بنا به صلاحدید دکتر جراح یا کادر درمان در برخی موارد، این توصیه‌ها متفاوت باشند. به طور کلی، مراقبت‌های بعد از عمل جراحی قاعده جمجمه به شرح زیر هستند:

  • بلند نکردن اجسام سنگین برای چهار هفته (اجسام بیش از 7 کیلوگرم)
  • خم نشدن به حد پایین‌تر از سطح کمر (دولا نشدن)
  • پاکیزه نکردن بینی با فشار هوا (فین نکردن)
  • عطسه کردن با دهان باز
  • پرهیز از هر گونه ورزش و فعالیت سنگین برای مدت چهار هفته
  • امکان شستشوی سر پس از برداشتن پانسمان‌ها
  • پرهیز از هر گونه کار آرایشگاهی تا حداقل یک ماه بعد از عمل جراحی قاعده جمجمه
  • در مورد اجازه رانندگی حتما با دکتر جراح مشورت نمایید
  • عدم استفاده از دستگاه‌های تنفس با فشار برای درمان آپنه تنفسی حداقل برای مدت چهار هفته

تومورهای قاعده جمجمه و همچنین عمل جراحی روی آنها جزو بیماری‌ها و جراحی‌های پیچیده در پزشکی به شمار می‌آیند. به همین دلیل، این بیماران ممکن است علائم، عوارض و در مجموع، مسائل خاص خود را داشته باشند.

و اینکه پس از هر عمل جراحی، بیماران باید نکات خاصی را رعایت نمایند. و عمل جراحی قاعده جمجمه هم از این امر مستثنی نیست. اگر مایلید با تمام مراقبت‌های بعد از عمل جراحی قاعده جمجمه آشنا شوید مقاله مربوطه را کامل بخوانید.

معرفی بهترین جراح قاعده جمجمه

وقتی صحبت از یک دکتر جراح خوب می‌شود، دانش و تجربه او نخستین شاخص‌هایی است که به ذهن انسان می‌رسد. انتظار می‌رود بهترین جراح قاعده جمجمه بالاترین درجه تحصیلات و کامل‌ترین دوره‌های آموزشی را در زمینه درمان مربوطه طی کرده باشد. 

در مورد جراح قاعده جمجمه انتظار دارید که پزشک دوره فوق تخصصی جراحی قاعده جمجمه را با موفقیت پشت سر گذاشته باشد. دانستن نام مرکز آموزشی یا دانشگاهی که دکتر جراح دوره خود را در آن گذرانده است هم اهمیت دارد. برخی از مراکز آموزشی جهان مانند دانشگاه استنفورد سرآمد طراحی و انجام تکنیک‌های مدرن و نوآورانه جراحی قاعده جمجمه هستند.

نکته دیگری که باعث تبلور بهترین جراح قاعده جمجمه می‌شود، در اختیار داشتن یک کادر درمان کامل و کارآزموده است. هر قدر هم که یک جراح خوب باشد، اگر تست‌های پیش از جراحی، دستگاه‌های و وسایل اتاق عمل یا مراقبت‌های بعد از عمل قاعده جمجمه از کیفیت مطلوبی برخودار نباشد، کار جراح به نتیجه مطلوب بیمار نخواهد رسید.

 وجود افرادی با تخصص‌های گوناگون مانند متخصص گوش و حلق و بینی، متخصص مغز و اعصاب، و متخصصین رادیولوژی در کنار پرستاران آموزش دیده در مورد مراقبت‌های بعد از عمل قاعده جمجمه می‌تواند در تضمین نتیجه خوب جراحی قاعده جمجمه موثر باشد.

دکتر علی کوهی دانش آموخته رشته فوق تخصصی جراحی قاعده جمجمه و گوش از دانشگاه استنفورد آمریکا آماده پذیرش و درمان بیماران مبتلا به بیماری های قاعده جمجمه هستند و خواهشمند است برای دریافت اطلاعات بیشتر یا تعیین وقت ملاقات با شماره تلفن‌های کلینیک ایشان واقع در تهران تماس حاصل بفرمایید.

خلاصه‌ای از تومورهای قاعده جمجمه

در محدوده قاعده جمجمه تومورهای مختلفی گسترش می‌یابند. برخی از تومورهای این ناحیه از اندام‌های اطراف به سمت جمجمه گسترش یافته اند. تومورهای قاعده جمجمه اغلب خوش خیم هستند و رشد آهسته‌ای دارند؛ اما در صورت عدم درمان، مشکلات زیادی را برای فرد ایجاد می‌کنند. تومورهای قاعده جمجمه علاوه بر اینکه سبب سردرد و سرگیجه می‌شوند، سبب ایجاد اختلال در بینایی، شنوایی، بویایی و بلع می‌شوند. با استفاده از روش‌های مختلفی از قبیل تصویربرداری، نمونه برداری و آزمایشات عملکردی، تومورهای قاعده جمجمه بررسی می‌شوند. تومور گلوموس ژوگولار از انواع تومورهای قاعده جمجمه است که از گوش میانی نشأت می‌گیرد و در صورت ادامه رشد، وارد قاعده جمجمه می‌شود. گلوموس ژوگولار شامل انواع A، B، C1، C2، C3، D1 و D2 می‌شود که نوع D1 و D2 آن در جمجمه گسترش یافته‌اند. درمان این تومورها با استفاده از پرتودرمانی و جراحی انجام می‌شود. دکتر علی کوهی فوق تخصص جراحی گوش در زمینه تشخیص و درمان تومورهای قاعده جمجمه تجربه بسیاری دارند و به بیماران در این زمینه کمک شایانی می‌نمایند.

منابع :

17 دیدگاه دربارهٔ «تومورهای قاعده جمجمه، علائم، تشخیص و درمان آن‌ها»

  1. سلام. ببخشید من چندین ماه بود که دچار سرگیجه بودم جوری که تا از جام بلند میشدم سرم گیج میرفت و تعادلم از دست می دادم دکتر مغز و اعصاب رفتم گفتن مشکلی نیست ولی الان چند وقتیه که به اون سرگیجه هام مشکل کم شنوایی هم اضاف شده و همین طوی گوشم صدایی مثل سوت کشیدن هست میشه راهنمایی کنید؟

    1. سلام. سرگیجه نشانه بیماری های مختلف گوش می تواند باشد به این شکل نمی توان قضاوت کرد باید بررسی و معاینه شود و بعد نظر داد. به پژشک متخصص گوش حلق و بینی مراجعه کنید و یا به کلینیک تشریف بیاورید.

  2. سلام. ببخشید من چند ماهی هست که سردرد شدید میگیرم اولیل اهمیت نمی دادم ولی از حدود سه هفته پیش به سردردم سرگیجه اضافه شد و همچنین فعالیت زیاد می کنم تنگی نفس می گیرم. و یه درد بد از شقیقه هام می زنه به پشت گوشم الان سوالم اینه به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنم یا گوش، حلق و بینی ؟ اصلا مشکل چیه؟

  3. من ۲۸ سالمه و بخاطر کم شدن شنوایی و سوت کشیدن گوشم رفتم پیش دکتر و MRI انجام دادن و گفتن که تومور مغزی خوش خیم شوانوما دارم و باید عمل کنم. ولی دکتر گفته ممکنه بعد از عمل عصب صورتم آسیب ببینه و یک طرف صورتم فلج بشه. میشه بیشتر در اینباره راهنمایی کنیم.

  4. سلام و خسته نباشید به آقای دکتر کوهی واقعا مقالات خوبی در سایتتون می زارید. ولی مشکلی که هست در بخش نوبت گیری هست که از طریق سایت سخته و باید چندبار امتحان کنی این مورد رو بررسی کنید تا همه چیتون عالی باشه

  5. سلام و دورود اگه همون طور که در مورد تومور گلوموس توصیح دادین درباره بقیه تومورهای قاعده جمجمه هم توضیح می دادین عالی میشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *