کلستئاتوم

کلستئاتوم

حفره گوش میانی از مخاط تنفسی پوشیده شده است. اگر به هر دلیلی اجزای دیگری که پوست انسان را تشکیل می دهند و در دانش پزشکی به آن «اپیتلیوم سنگفرشی» گفته می شود، در گوش میانی بروز پیدا کنند، یک بیماری را پدید می آورد که به آن کلستئاتوم یا در زبان انگلیسی به آن cholesteatoma گفته می شود.

کلستئاتوم در زمره بیماری های عفونی و التهابی گوش میانی طبقه بندی می شود. این بیماری ممکن است به دلایل مختلفی در یک فرد ایجاد شود.

برای خواندن مقاله «وزوز گوش در کودکان» کلیک کنید

علل بروز کلستئاتوم

علت های بسیار متنوعی می توانند مسبب ایجاد این بیماری شوند. به عنوان نمونه، در دوران جنینی برخی از اجزا و ترکیبات سلولی پوست، به طور طبیعی در گوش میانی وجود دارند. با رشد و نمو جنین، این سلول های پوستی باید حذف شوند و هنگام تولد در گوش میانی نباید اجزای سلولی پوست موجود باشد. اگر به هر دلیلی این سلول های پوستی در گوش میانی از بین نروند، کلستئاتوم مادرزادی به وجود می آید.

در موارد دیگر، به طور معمول، به علل گوناگون، پوست طبیعی از مجرای شنوایی یا کانال گوش از کنار پرده گوش عبور می کند و گوش میانی را مورد تهاجم قرار می دهد. بدین ترتیب، ساک اولیه کلستئاتوم تشکیل می شود. به تدریج این سلول ها در گوش میانی رشد می کنند و علائم و گاهی عوارض کلستئاتوم را پدید می آورند.

عواملی که می توانند باعث تهاجم پوست به گوش میانی شوند، عبارتند از:

  • عفونت های مزمن و عود کننده در گوش میانی
  • عفونت های سینوزیت یا به گفته دیگر سینوزیت حاد و سینوزیت مزمن
  • سرما خوردگی ها و آنفلوانزاها
  • انواع آلرژی ها

بافت پوستی که در گوش میانی قرار می گیرد با ساختار پوست طبیعی فرقی ندارد. این پوست هم تکثیر می شود، رشد می کند، پوسته ریزی انجام می دهد و موادی مانند عرق و چربی ترشح می کند. همه این مسائل باعث تجمع برخی مواد و ایجاد فشار در گوش میانی می گردد. این مسائل به نوبه خود با تخریب اجزای گوش میانی باعث بروز علائم اولیه می شود. کلستئاتوم ممکن است باعث تخریب استخوان های ریز موجود در گوش میانی شود و قدرت شنوایی را کاهش دهد.

اما علائم کلستئاتوم همیشه به گوش میانی ختم نمی شود. توده کلستئاتوم می تواند به اجزای شنوایی یا تعادلی موجود در گوش داخلی، به عصب شنوایی و عصب تعادلی در انتهای گوش داخلی فشار بیاورد و باعث تخریب برخی از اجزای آنها شود.

در برخی موارد کلستئاتوم از این حد هم فراتر می رود. تحت فشار قرار دادن عصب حرکتی صورت و ایجاد علائم حسی و حرکتی در صورت، تخریب استخوان قاعده جمجمه و فشار آوردن به پرده های مغز (سخت شامه)،مغز و علائم حاصل از آن، هم می تواند از رشد کلستئاتوم ناشی شود.

علائم کلستئاتوم

کلستئاتوم

بنابراین مشخص شد که علائم این بیماری به میزان رشد و گسترش توده آن بستگی دارد. بسته به این که توده کلستئاتوم به کدام سمت و تا چه میزان رشد کند، علائم متفاوت هستند. ابتدا ممکن است علائم خفیف باشند و با پیشرفت بیماری شاید علائم بیشتر و شدیدتر شوند.

در مراحل اولیه علامت های زیر بیشتر جلب توجه می کند:

  • ترشحات چرکی که به طور معمول بد بو هم هستند
  • درد گوش به خصوص در ناحیه پشت گوش
  • احساس فشار در گوش میانی
  • علائم التهابی گوش میانی که به داروها هم پاسخ کاملی نمی دهند و عود کننده هستند
  • کاهش حس شنوایی به دلیل تجمع ترشحات در گوش میانی، جلوگیری از حرکات پرده گوش به واسطه ترشحات و همچنین اختلال حرکات استخوانچه های گوش میانی به واسطه ترشحات

پیشرفت بیماری سبب می شود که حلزون شنوایی هم آسیب ببیند و کاهش شنوایی حسی عصبی رخ دهد.

اگر در این مرحله فرد به پزشک مراجعه کند و تحت درمان قرار گیرد، خوب است اما اگر فرد علائم را نادیده بگیرد و از مراجعه پزشکی خودداری کند، علائم دیگری بروز پیدا می کند. عفونت همراه با کلستئاتوم می تواند به عروق مغزی مانند سینوس های وریدی از جمله سینوس سیگمویید گسترش یابد و علائم خود را بروز دهد. سینوس سیگمویید یک محل اتساع وریدی به شمار می رود که وظیفه تخلیه خون مغز را بر عهده دارد.

در این صورت علائم زیاد و جدی هستند مانند:

  • تب شدید
  • سردرد
  • مننژیت
  • آبسه های مغزی
  • عوارض عفونی مغز
برای خواندن مقاله «عفونت گوش در بارداری» کلیک کنید

عوارض کلستئاتوم

کلستئاتوم

همان طور که در بالا هم گفته شد، عوارض ناشی از این بیماری به میزان پیشرفت و گسترش آن بستگی دارد. عوارض بیماری کلستئاتوم می تواند شامل موارد زیر باشد، اگرچه محدود به فهرست زیر نیست.

  • عفونت های مزمن در گوش که به درمان مقاوم هستند و به طور کامل خوب نمی شوند
  • تورم در گوش میانی و حتی گاهی داخلی
  • فلج شدن اعصابی که وظیفه عصب دهی به عضلات صورت را بر عهده دارند
  • مننژیت که یک عفونت مغز است و می تواند تهدید کننده حیات هم باشد
  • آبسه های مغزی یعنی تجمع ترشحات حاصل از تکثیر باکتری ها یا عامل بیماری زا در مغز یا در پرده های پوشاننده و محافظ مغز

بنابراین مشخص است که این بیماری بهتر است در مراحل اولیه تشخیص داده شده و درمان شود.

درمان کلستئاتوم

کلستئاتوم

تنها راه درمانی برای این بیماری، جراحی گوش میانی است. در عمل جراحی که برای درمان کلستئاتوم انجام می شود، همان اجزای پوستی که به صورت نابجا در گوش میانی قرار دارند، باید برداشته شوند. به عبارت دیگر، همان پوستی که از دوران جنینی به جا مانده یا در بزرگسالی از کانال گوش به سمت گوش میانی مهاجرت کرده است، باید طی عمل جراحی برداشته شود.

هیچ دارو یا درمان دیگری هم اکنون وجود ندارد که بتواند این بیماری را درمان نماید. هر زمان که این بیماری تشخیص داده شد، بهتر است عمل جراحی صورت پذیرد تا از پیشرفت بیماری و علائم جدی آن جلوگیری شود.

سرعت عمل در درمان کلستئاتوم اهمیت فراوانی دارد. هر چه زودتر این بیماری به واسطه عمل جراحی گوش میانی درمان شود، عوارض و آسیب ناشی از این بیماری به اجزای گوش از جمله گوش میانی و حلزون شنوایی کمتر خواهد بود.

بنابراین تشخیص و درمان زودهنگام باعث می شود که:

  • در درجه نخست این بیماری عفونی با موفقیت بیشتری ریشه کن شود
  • در درجه دوم احتمال موفقیت در برگرداندن کارکردهای طبیعی اجزای تحت فشار یا آسیب دیده بیشتر خواهد بود
برای خواندن مقاله «عفونت گوش میانی» کلیک کنید

آیا می توان با عمل جراحی گوش میانی کلستئاتوم را ریشه کن کرد؟

با توجه به روش های جراحی امروزی که پدید آمده است، مانند جراحی با کمک آندوسکوپ (یک لوله متصل به منبع نور و حاوی فیبر نوری که به داخل بدن ارسال می شود و از لوله جنبی کنار آن می توان برخی وسایل جراحی طریف را هم هدایت کرد) احتمال موفقیت بالاست. به عنوان نمونه، در صورتی که عمل جراحی گوش میانی با کمک آندوسکوپ انجام گیرد، احتمال موفقیت در ریشه کنی این بیماری می تواند به بیش از 95 درصد افزایش یابد.

اگر توده عفونی کلستئاتوم به طور کامل از گوش میانی و سایر بخش های مجاور برداشته نشود، احتمال عود بیماری وجود دارد. به عبارت دیگر، بقایای مانده از کلستئاتوم می توانند دوباره رشد کنند و دوباره همان مشکلات را برای فرد به وجود بیاورند.

شرایط این عمل جراحی در مورد هر بیمار شرایط خاص و منحصر به فردی به شمار می رود. پزشک فوق تخصص جراحی گوش و حلق و بینی پس از این که تلاش می کند با دقت و وسواس زیاد همه اجزای کلستئاتوم را از گوش و حتی بافت های مجاور خارج سازد، به بافت های طبیعی که تحت فشار توده کلستئاتوم بوده اند و شاید آسیبی در کارکرد آنها به وجود آمده است، هم توجه دارد.

هدف نخست پزشک جراح این است که همه کلستئاتوم را از گوش وبدن فرد خارج سازد تا از عود بیماری جلوگیری کند. هدف دوم پزشک جراح این است که تا حد امکان شرایط آناتومیک را برای کارکرد مناسب سایر بافت های گوش و دیگر اجزای بدن که تحت فشار کلستئاتوم بوده اند، فراهم سازد.

به عبارت دیگر، در صورتی که پرده گوش در حین این بیماری آسیب دیده است به عنوان نمونه، شاید پزشک حین این عمل جراحی از گذاشتن پیوند پرده گوش بهره ببرد. اگر استخوانچه های ریز موجود در گوش میانی آسیب دیده باشند، پزشک در صورت نیاز با کارگذاری پروتزهای مناسب این کاستی را برطرف خواهد کرد. به هر حال، پزشک فوق تخصص جراحی گوش و حلق و بینی بر اساس هر عارضه ای که به دنبال این بیماری ایجاد شده باشد، حین عمل جراحی خارج ساختن کلستئاتوم، برای رفع آنها هم تلاش خواهد کرد.

تردیدی نیست که در بیشتر موارد، این عمل جراحی نسبت به سایر انواع عمل جراحی که در ناحیه گوش میانی انجام می شود، حساسیت و دشواری بیشتری دارد. با وجود این، عمل جراحی خارج ساختن کلستئاتوم، یک عمل جراحی بسیار موفق به شمار می رود.

منبع:

پادکست جناب دکتر کوهی از اینستاگرام

(اینستاگرام دکتر کوهی)

اشتراک گذاری در facebook
Facebook
اشتراک گذاری در twitter
Twitter
اشتراک گذاری در linkedin
LinkedIn
اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *