بیماری ها و تومورهای غده پاروتید

بیماری ها و تومورهای غده پاروتید

غدد بزاقی از خود مایعی در دهان ترشح می کنند که بزاق نام دارد. بزاق در سلامت انسان از سه جنبه اهمیت دارد:

  • مرطوب نگه داشتن فضای دهان
  • هضم اولیه مواد غذایی
  • حمایت از سلامت دندان ها

هر انسان سه جفت غدد بزاقی اصلی دارد. این غدد در پشت یا زیر فک پایینی قرار دارند. این غدد عبارتند از:

  • غدد زیر زبانی که در زبان انگلیسی به آنها sublingual گفته می شود
  • غدد تحت فکی در زبان انگلیسی به submandibular موسوم هستند و
  • غدد پاروتید

تعداد بسیار فراوانی غدد بزاقی ریز در داخل لب ها، در داخل لپ ها، و به طور کلی، در همه محدوده داخلی دهان و حلق قرار دارند. در این نوشتار به بیماری های غده پاروتید، به خصوص بیشتر به تومورهای غده پاروتید پرداخته شده است.

برای خواندن مقاله «وزوز گوش در کودکان» کلیک کنید

بیماری غده پاروتید چیست؟

غده پاروتید یکی از غدد اصلی بزاق به شمار می آید. این غده در پشت استخوان فک تحتانی (فک پایینی) قرار دارد. بزاقی که داخل غده تولید می شود توسط راه ها و مجاری ریزی به دهان سرازیر می شود. به این لول های ریز و ظریف، مجرا های بزاقی گفته می شود.

غده پاروتید در هر دو طرف صورت قرار دارد. غده های پاوتید مسوول تولید بیش از 25 درصد بزاق دهان هستند. بزاق تولیدی توسط غدد پاروتید در نزدیکی دندان های ردیف بالای دهان ترشح می گردد. شایان ذکر است که بیشترین بزاق دهان توسط غدد زیرزبانی ساخته و ترشح می شود.

شایع ترین بیماری و ناهنجاری در سطح غدد بزاقی به ویژه غده پاروتید، انسداد راه ها و مجاری اصلی بزاقی و باقی ماندن بزاق تولید شده در داخل غده پاروتید است. در زیر به فهرست مفصل تری از بیماری های غده پاروتید پرداخته شده است.

سیالوتیازیس (تولید سنگ بزاقی)

این امکان وجود دارد که در غده پاروتید و بیشتر احتمال دارد درون مجاری بزاقی خروجی از غده پاروتید، سنگ بزاقی تشکیل شود. سنگ های بزاقی در زبان لاتین sialoliths خوانده می شوند. سنگ های بزاقی به طور عمده از جنس کلسیم هستند. وجود سنگ بزاقی به خودی خود با علامت خاصی همراه نیست. اگر سنگ بزاقی مجرای خروج بزاق از بخشی از غده پاروتید را به طور کامل یا نسبی مسدود نماید، مشکل آغاز می شود. تجمع بزاق ممکن است باعث تورم غده پاروتید یا ایجاد عفونت در آن یا هر دو شود.

عفونت غده پاروتید

استقرار بیماری عفونی در غده پاروتید یک بیماری دردناک است. به طور معمول باکتری ها عامل ایجاد این عفونت در غده پاروتید به شمار می روند. استافیلوکوک، استرپتوکوک و باکتری های بی هوازی معمول ترین عوامل ایجاد این عفونت در ناحیه صورت هستند.

عفونت غده پاروتید در آن دسته از افراد کهنسال که سنگ بزاقی در غده پاروتید آنها وجود دارد، شایع تر است. اما این بدان معنی نیست که سایر گروه های سنی دچار این بیماری نمی شوند. عفونت غده پاروتید ممکن است حتی در نوزادان و در همان هفته های نخست زندگی هم رخ دهد.

اگر عفونت غده پاروتید درمان نشود، ممکن است به یک عفونت شدید و حتی خطرناک تبدیل شود.

برخی عفونت های ویروسی علاقه خاصی به غده پاروتید دارند. بیماری ویروسی اوریون مشهورترین این بیماری هاست. سایر ویروس ها مانند ویروس های آنفلوانزا هم ممکن است به درگیر شدن غده پاروتید بینجامند. در این عفونت ها در صورت درگیر شدن غده پاروتید، این غده به شدت متورم و گاهی دردناک می شود.

کیست های غده پاروتید

به طور معمول، کیست های غده پاروتید به صورت ثانویه نسبت به سایر بیماری ها و مشکلات غده پاروتید شکل می گیرد. ضربه ها، عفونت ها، سنگ های بزاقی یا تومورهای غده پاروتید زمینه لازم برای ایجاد کیست غده پاروتید را فراهم می کند.

گاهی اوقات یک نوزاد در همان بدو تولد یک کیست در غده پاروتید خود دارد. به طور معمول، علت این کیست مادرزادی در غده پاروتید وجود یک اختلال در مراحل رشد و نمو جنینی گوش است.

تومورهای غده پاروتید

بیشتر تومورهایی که در غده پاروتید تظاهر پیدا می کنند، سرطانی نیستند. با وجود این، امکان پیدایش تومورهای سرطانی و بدخیم در غده پاروتید وجود دارد.

در بیشتر موارد تومورهای غده پاروتید درون غده وجود دارند و به محدوده فراتر از پاروتید تجاوز نمی کنند.

شایع ترین نوع تومور غده پاروتید، آدنوم پلئومورفیک (pleomorphic adenoma) نام دارد. این تومور خوش خیم به شمار می آید و بسیار آهسته رشد می کند. این تومور به صورت یک برجستگی بدون درد در پشت فک و پایین لاله گوش مشاهده می شود. امکان ظهور این تومور در سایر غدد بزاقی هم وجود دارد اما شایع ترین غده بزاقی که به این بیماری گرفتار می شود، غده پاروتید است.

دومین نوع شایع تومورهای غده پاروتید، تومور وارتن نامیده می شود. این تومور خوش خیم هم در مردان سالخورده بیشتر رویت شده است.

تومورهای سرطانی یا تومورهای بدخیم در غده پاروتید شایع نیستند. با وجود این، بیشتر در سنین بین 50 تا 60 سال دیده می شوند. تومورهای بدخیم و سرطانی غده پاروتید ممکن است تند یا آهسته رشد نمایند.

سایر بیماری های غده پاروتید

سندروم شوگرن (Sjogren) یک بیماری مزمن است که غده پاروتید را گرفتار می کند. در این بیماری گلبول های سفید خون به اشتباه به سلول های تولید کننده ترشحات طبیعی بدن مانند غدد بزاقی و غدد اشکی و غدد تعریق و سایر غدد حمله می کنند. این بیماری در بیشتر موارد، با سایر بیماری های خود ایمنی مانند بیماری لوپوس، آرتروز روماتیسمی یا اسکلرودرما همراه است.

برای خواندن مقاله «جراحی اندوسکپی گوش» کلیک کنید

علل بیماری های غده پاروتید

بیماری ها و تومورهای غده پاروتید

علت برخی از بیماری های غده پاروتید در بخش بالا ذکر شد. در این بخش بیشتر به عواملی می پردازیم که باعث ایجاد سنگ در غده پاروتید می شوند:

  • کم آبی بدن و غلیظ شدن بزاق تولیدی در غده پاروتید
  • کاهش غذا خوردن که میزان بزاق موردنیاز را کاهش می دهد و در نتیجه، به سنگ بزاقی بیشتر منجر می شود
  • برخی داروها مانند انواع آنتی هیستامین ها، داروهای کنترل کننده فشار خون، داروهای روانپزشکی، و به طور کلی، هر دارویی که میزان تولید بزاق را کاهش می دهد

عوامل خطرزای بیماری های غده پاروتید

برخی از عوامل وجود دارند که احتمال ایجاد بیماری های غده پاروتید را افزایش می دهند. به برخی از این عوامل خطرزا اشاره می کنیم.

عوامل خطرزای عفونت غده پاروتید عبارتند از:

  • کم آبی بدن یا سوء تغذیه
  • جراحی اخیر، و بیماری های مزمن مانند سرطان
  • برخی داروها مانند آنتی هیستامین ها و داروهای ضد فشار خون بالا
  • سابقه ابتلا به بیماری شوگرن
  • مشاغل همراه با دمیدن زیاد مانند نوازندگی ترومپت یا شیشه گری

عوامل خطرزای آدنوم پلئومورفیک عبارتند از:

  • قرار داشتن در معرض اشعه های خطرناک
  • استعمال دخانیات مانند سیگار و قلیان

دو عامل بالا، از عوامل خطرزای تومورهای سرطانی غده پاروتید هم محسوب می شوند. بیماری شوگرن هم احتمال ابتلا به تومور سرطانی غده پاروتید را افزایش می دهد.

علائم بیماری غده پاروتید

بیماری ها و تومورهای غده پاروتید

سنگ غده پاروتید باعث بزرگی این غده می شود. به طور معمول، هنگام غدا خوردن، تولید بزاق افزایش می یابد و درد هم به این تورم افزوده می شود.

عفونت غده پارویتد با درد در این غده همراه است. بوی ترشحات چرکی و گاهی مشاهده آنها تشخیص را بیشتر از پیش مطرح می سازد. تب هم ممکن است در این بیماران رخ دهد.

بیماری های ویروسی مانند اوریون که ممکن است غده پاروتید را درگیر کنند، علائم خودشان را دارند. تب، سردرد و بدن درد از علائم معمول این بیماری های ویروسی به شمار می آیند. اگر این بیماری ها غده پاروتید را درگیر کنند، به طور معمول این درگیر دو طرفه است اما امکان درگیری غده پاروتید در یک طرف هم وجود دارد. این بیماری ها باعث بزرگی و تورم غده پاروتید می شوند.

تومورهای غده پاروتید، چه خوش خیم و چه بدخیم و کیست های این غده بزاقی فقط باعث ایجاد بزرگی و تورم در غده پاروتید می شوند.

تشخیص بیماری های غده پاروتید

بیماری ها و تومورهای غده پاروتید

مراجعه به پزشک قدم نخست تشخیص این بیماری ها به شمار می آید. پزشک به شرح حال گوش می دهد و پرسش هایی را درباره علائم و آغاز آنها از بیمار می پرسد. پزشک به معاینه دقیق دهان و سر و گردن می پردازد.

پزشک ممکن است یک یا چند تا از موارد تشخیصی زیر را برای مسجل شدن تشخیص نهایی درخواست نماید:

  • تهیه رادیوگرافی غده پاروتید
  • درخواست سی تی اسکن غده پاروتید یا ام آر آی از این ناحیه. این روش ها برای مشاهده و تعیین محل سنگ بزاقی و تومورها بسیار مفید هستند
  • نمونه برداری با سوزن ظریف برای تعیین سرطانی یا خوش خیم بودن تومورهای غده پاروتید
  • آزمایش خون برای تشخیص بیماری شوگرن
  • تست های کارکرد بزاقی
  • تصویربرداری با ماده حاجب از غده پاروتید که به آن سیالوگرام غده پاروتید هم گفته می شود. در این تصویربرداری پزشکی مجاری غدد بزاقی قابل رویت خواهند بود
برای خواندن مقاله «تومورهای قاعده جمجمه» کلیک کنید

درمان بیماری های غده پاروتید

بیماری ها و تومورهای غده پاروتید

گاهی سنگ غده پاروتید خود به خود خارج می شود. گاهی پزشک با ماساژ غده پاروتید سنگ را به تدریج از مجرای بزاقی خارج می سازد. اگر سنگ بزاقی بزرگ باشد ممکن است از امواج فراصوتی (اولتراسونیک) برای خرد کردن آنها بهره گرفته شود.

درمان سنگ های بزاقی عمیق و بزرگ دشوارتر است. اگر با روش هایی که ذکر شدند، چنین سنگ های بزاقی بزرگی قابل درمان نباشند و درد و عفونت در غده پاروتید ماندگار باشد، چاره ای جز برداشتن و خارج ساختن سنگ طی عمل جراحی غده پاروتید وجود ندارد.

برای درمان عفونت غده پاروتید با باکتری ها، تجویز آنتی بیوتیک و مصرف مایعات زیاد ضرورت دارد. کمپرس گرم روی غده پاروتید عفونی شده هم می تواند موثر باشد. مکیدن آب نبات های ترش به دلیل افزایش ترشح بزاق می تواند در درمان عفونت غده پاروتید مفید باشد. گاهی برای خارج ساختن ترشحات چرکی موجود در غده پاروتید باید عمل جراحی روی این غده انجام شود.

درگیری غده پاروتید در عفونت های ویروسی به آنتی بیوتیک پاسخ نمی دهد. در این موارد مانند اوریون باید استراحت در منزل، افزایش مصرف مایعات و استفاده از داروهای تب بر مانند استامینوفن را در نظر داشت.

کیست های ریز غده پاروتید به طور معمول به درمان نیاز ندارند. برای خارج ساختن کیست های بزرگ غده پاروتید انجام عمل جراحی لازم می شود.

تومورهای خوش خیم غده پاروتید را می توان از راه عمل جراحی از بدن خارج ساخت. گاهی برای جلوگیری از عود آنها رادیوتراپی (پرتودرمانی) هم تجویز می شود.

عمل جراحی روی غده پاروتید رکن اصلی درمان سرطان غده پاروتید است. به ندرت ممکن است پزشک به هر دلیل، صلاح نداند که عمل جراحی غده پاروتید انجام شود. رادیوتراپی و شیمی درمانی هم در کنار عمل جراحی غده پاروتید ممکن است به کار رود.

دکتر علی کوهی دانش آموخته رشته فوق تخصصی جراحی گوش و حلق و بینی از دانشگاه استنفورد آمریکا آماده پذیرش بیماران مبتلا به بیماری های غده پاروتید در کلینیک خود واقع در تهران هستند.

منابع:

اشتراک گذاری در facebook
Facebook
اشتراک گذاری در twitter
Twitter
اشتراک گذاری در linkedin
LinkedIn
اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *