محدوده شنوایی انسان، که به‌عنوان توانایی گوش انسان در درک صداها شناخته می‌شود، یکی از شگفتی‌های بدن است. شنوایی گوش انسان به ما امکان می‌دهد تا از صدای پرندگان تا غرش رعد را درک کنیم، اما محدوده‌ی شنوایی گوش با محدودیت‌هایی همراه است. این محدوده معمولاً بین 20 تا 20,000 هرتز و شدت صفر تا 180 دسی‌بل تعریف می‌شود. عواملی مانند افزایش سن یا بیماری‌هایی مانند تأثیر کم‌کاری تیروئید در بارداری بر شنوایی جنین می‌توانند این توانایی را تحت تأثیر قرار دهند و بر کیفیت شنوایی اثر بگذارند.

به نقل از Neuroscience، NCBI Bookshelf:

انسان‌ها می‌توانند صداها را در محدوده فرکانسی تقریباً ۲۰ هرتز تا ۲۰ کیلوهرتز تشخیص دهند. با این حال، نوزادان ممکن است فرکانس‌هایی کمی بالاتر از ۲۰ کیلوهرتز را نیز بشنوند و با افزایش سن، حساسیت به فرکانس‌های بالا کاهش می‌یابد.

تفاوت‌های شنوایی در سنین مختلف (نوزادان، بزرگسالان، سالمندان)

شنوایی در سنین مختلف تغییرات قابل‌توجهی دارد:

• نوزادان؛ محدوده‌ی شنوایی گوش در نوزادان بسیار حساس است و صداهای با فرکانس بالا را به‌خوبی تشخیص می‌دهند، اما ممکن است به دلیل نارسایی‌های مادرزادی مانند تأثیر کم‌کاری تیروئید در بارداری، شنوایی جنین دچار مشکل شود.
• بزرگسالان؛ شنوایی گوش انسان در بزرگسالی معمولاً در بهترین حالت خود قرار دارد، اما قرار گرفتن در معرض صداهای بلند می‌تواند به کاهش تدریجی محدوده شنوایی انسان منجر شود.
• سالمندان؛ با افزایش سن، پدیده‌ی پیرگوشی باعث کاهش توانایی شنیدن صداهای با فرکانس بالا در محدوده‌ی شنوایی گوش می‌شود.

به نقل از سازمان جهانی بهداشت (WHO)، درباره پیرگوشی:

کم‌شنوایی مرتبط با افزایش سن می‌تواند با نشانه‌هایی مانند دشواری در دنبال کردن مکالمات در محیط‌های شلوغ، افزایش صدای تلویزیون و مشکل در شنیدن صداهایی مانند زنگ تلفن یا زنگ در همراه باشد.

آیا شنیدن صدای ۲۰ هزار هرتز به معنی شنوایی طبیعی است؟

خیر. شنیدن یک صدای بسیار زیر، مثلا نزدیک به ۲۰٬۰۰۰ هرتز، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که شنوایی فرد کاملا طبیعی است. محدوده ۲۰ تا ۲۰٬۰۰۰ هرتز یک محدوده کلی و مرجع برای شنوایی انسان محسوب می‌شود، اما وضعیت واقعی شنوایی با بررسی آستانه شنیدن در فرکانس‌های مختلف مشخص می‌شود. به همین دلیل ممکن است فرد بتواند برخی صداهای زیر یا بم را بشنود، اما در فرکانس‌های مهم گفتاری دچار افت شنوایی باشد.

در ارزیابی بالینی، ادیوگرام مشخص می‌کند فرد در هر فرکانس با چه شدت صدایی قادر به شنیدن است. بنابراین، دو فرد ممکن است هر دو ادعا کنند که «صداها را می‌شنوند»، اما نتایج شنوایی‌سنجی آن‌ها کاملا متفاوت باشد. NIDCD نیز شنوایی‌سنجی رسمی را روش استاندارد برای شناسایی و پایش کم‌شنوایی معرفی می‌کند؛ زیرا این آزمایش اطلاعات دقیق‌تری درباره آستانه شنوایی در فرکانس‌های مختلف ارائه می‌دهد.

از طرف دیگر، با افزایش سن معمولا ابتدا حساسیت به فرکانس‌های بالاتر کاهش پیدا می‌کند. بنابراین، ناتوانی در شنیدن یک فرکانس بسیار بالا به‌تنهایی الزاما به معنای وجود یک بیماری خاص نیست؛ سن، سابقه مواجهه با صداهای بلند و سایر عوامل نیز باید در نظر گرفته شوند. در واقع، برای بررسی محدوده شنوایی یک فرد، الگوی کلی آستانه‌های شنوایی بسیار مهم‌تر از یک عدد منفرد مانند ۲۰٬۰۰۰ هرتز است.

عوامل مؤثر بر کاهش یا تقویت حس شنوایی

عوامل متعددی بر محدوده شنوایی انسان تأثیر می‌گذارند:

1. عوامل محیطی؛ قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض صداهای بلندتر از 85 دسی‌بل می‌تواند به شنوایی گوش انسان آسیب برساند.
2. بیماری‌ها؛ شرایطی مانند عفونت‌های گوش یا بیماری‌های متابولیک می‌توانند محدوده‌ی شنوایی گوش را کاهش دهند. برای اطلاعات بیشتر، مطالعه‌ی آشنایی کامل با شنوایی‌سنجی توصیه می‌شود.
3. تقویت شنوایی؛ استفاده از سمعک یا روش‌های درمانی مانند کاشت حلزون می‌تواند به بهبود شنوایی کمک کند.

مؤسسه ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD):

مواجهه طولانی یا تکراری با صداهای ۸۵ دسی‌بل یا بالاتر می‌تواند باعث کم‌شنوایی شود. هرچه صدا بلندتر باشد، مدت زمان کمتری برای ایجاد آسیب شنوایی لازم است.

محدوده شنوایی انسان چند دسی‌بل است؟

انسان در طول عمر خود در معرض صداهای بسیار بلند قرار می‌گیرد. این امر باعث آسیب تدریجی به گوش داخلی و کاهش اندک‌اندک قدرت شنوایی می‌شود. به همین دلیل، افراد در سنین جوانی شنوایی بهتری دارند و با افزایش سن، از قدرت شنوایی آن‌ها کاسته می‌شود.

در حالت طبیعی، بسامد شنیداری انسان (به لحاظ فرکانس صدا) بین 20 تا 20,000 هرتز قرار دارد. دامنه‌ی طبیعی شنوایی انسان به لحاظ بلندی یا همان شدت صدا بین صفر تا 180 دسی‌بل است. باید خاطرنشان کرد که شدت صدای بیش از 85 دسی‌بل باعث آسیب به گوش داخلی می‌شود و باید از قرار گرفتن در معرض صداهای بلندتر از این حد پرهیز کرد.

با افزایش سن، به‌تدریج توانایی شنیدن صداهای با فرکانس بالا از دست می‌رود. به‌عنوان نمونه، در افراد میانسال انتظار می‌رود که بیشترین فرکانس قابل‌شنیدن در حدود 14,000 هرتز باشد. پیرگوشی یا کم‌شنوایی با افزایش سن، یک امر طبیعی یا فیزیولوژیک محسوب می‌شود. در واقع، در طول عمر فرد، عوامل محیطی یا برخی شرایط پزشکی و بیماری‌ها، از قدرت شنوایی فرد کم می‌کنند.

چگونه صدا را می‌شنویم؟

محدوده‌ی شنوایی حیوانات با انسان متفاوت است، اما مکانیسم شنیدن آن‌ها بسیار شبیه انسان است. هر عاملی که باعث به حرکت درآمدن هوا شود و مولکول‌های هوا را جابه‌جا کند، صدا دارد. به عبارت دیگر، صدا عبارت است از حرکت یا لرزش هوا. البته در برخی موارد، صدا از حرکت آب یا زمین نیز ناشی می‌شود.

به بیان ساده، این حرکت یا لرزش هوا توسط گوش خارجی دریافت می‌شود. گوش خارجی آن را به گوش میانی منتقل می‌کند. حرکات استخوانچه‌های گوش میانی باعث ایجاد امواج و لرزش در مایع موجود در گوش داخلی می‌گردد. سلول‌های موجود در حلزون شنوایی، حرکت این مایع را به سیگنال‌های عصبی تبدیل کرده و در اختیار عصب شنوایی قرار می‌دهند. عصب شنوایی این سیگنال‌ها را به مغز می‌برد و ما صدا را می‌شنویم.^{The Human Hearing Range}

جدول: مقایسه‌ی محدوده‌ی شنوایی انسان و حیوانات

یک متخصص شنوایی‌شناسی برجسته از دانشگاه واشنگتن، می‌گوید:

محدوده شنوایی انسان به‌طور طبیعی با افزایش سن کاهش می‌یابد، اما با مراقبت‌های مناسب و اجتناب از صداهای بلند، می‌توان این روند را کند کرد.

انسان توانایی شنیدن چه فرکانس‌هایی را دارد؟

صداهایی که فرکانس آن‌ها بیش از حد توانایی شنیدن انسان است، با نام فراصوت یا اولتراسوند (ultrasound) شناخته می‌شوند. برعکس، صداهایی که فرکانس آن‌ها کمتر از محدوده شنوایی انسان است، با عبارت زیرصوت یا infrasound نام‌گذاری می‌شوند.

پیش از این ذکر شد که فرکانس امواج صوتی در زیر یا بم بودن صدا تأثیر می‌گذارد. اگرچه انسان قادر به شنیدن امواج صوتی بین 20 تا 20,000 هرتز است، اما بیشتر صداهایی که انسان با آن‌ها سروکار دارد، مانند صدای سایر افراد، در محدوده‌ی باریکی از فرکانس‌های پایین قرار دارد.

به‌عنوان نمونه، بالاترین فرکانس صدا که از حنجره‌ی یک انسان خارج می‌شود (یعنی یک خواننده‌ی سوپرانو) در حدود 2,048 هرتز است. پایین‌ترین نتی که یک خواننده‌ی باس می‌تواند تولید کند، فرکانسی در حدود 64 هرتز دارد. تاکنون کمترین فرکانس صدای ضبط‌شده از انسان نیز به یک خواننده‌ی انگلیسی تعلق دارد و فرکانسی در حدود 0.189 هرتز دارد. شایان ذکر است که این فرکانس برای انسان قابل‌شنیدن نیست و فقط لرزش ناشی از آن قابل‌احساس است.

صداهای گوناگون در کجای محدوده‌ی شنوایی انسان قرار می‌گیرند؟

اگر تاکنون از نزدیکی یک دکل فشار قوی برق عبور کرده باشید، شاید متوجه صدای آن شده باشید. این صدا در حدود 50 تا 60 هرتز فرکانس دارد و فقط کمی بالاتر از کف محدوده شنوایی انسان است.

در نقطه‌ی مقابل، سوت ویژه‌ی سگ قرار دارد. وقتی در این سوت دمیده می‌شود، ما به‌عنوان انسان، صدایی مانند یک هیسِ خفیف می‌شنویم. این در حالی است که سگ‌ها صدایی مانند زنگ خطر دزدگیر بانک‌ها به گوششان می‌رسد. فرکانس صدای سوت ویژه‌ی سگ بالاتر از محدوده‌ی شنوایی انسان قرار دارد، اما در محدوده‌ی شنوایی حیوانات است.

شاید دانستن این‌که صداهایی که در زندگی روزمره شنیده می‌شوند، در کجای محدوده شنوایی انسان به لحاظ شدت صدا قرار می‌گیرند، خالی از لطف نباشد. صداهایی مانند:

• مکالمه‌ی عادی؛ در حدود 60 دسی‌بل
• صداهای ناشی از ترافیک و عبورومرور وسایل نقلیه؛ نزدیک به 85 دسی‌بل
• کنسرت موسیقی؛ در حدود 105 دسی‌بل
• صدای آژیر آمبولانس؛ نزدیک به 120 دسی‌بل
• صدای ناشی از آتش‌بازی و مواد محترقه؛ در حدود 130 دسی‌بل

حساس‌ترین فرکانس گوش انسان کدام است؟

اگرچه محدوده شنوایی انسان معمولا از حدود ۲۰ تا ۲۰٬۰۰۰ هرتز در نظر گرفته می‌شود، اما این به معنی آن نیست که گوش انسان تمام فرکانس‌ها را با حساسیت یکسان دریافت می‌کند. حساسیت سیستم شنوایی در بخش میانی طیف صوتی بیشتر است و انسان معمولا در محدوده تقریبی ۱ تا ۵ کیلوهرتز، به‌ویژه حدود ۲ تا ۵ کیلوهرتز، حساسیت بالاتری دارد. به همین دلیل، یک صدای بم با فرکانس پایین ممکن است برای اینکه به اندازه یک صدای میانی بلند احساس شود، به شدت صوتی بیشتری نیاز داشته باشد.

این ویژگی با نحوه انتقال صدا در مجرای گوش، گوش میانی و سیستم شنوایی ارتباط دارد. بنابراین، وقتی درباره «محدوده شنوایی انسان» صحبت می‌کنیم، فقط نباید به کمترین و بیشترین فرکانس قابل شنیدن توجه کنیم؛ بلکه باید حساسیت گوش در فرکانس‌های مختلف را نیز در نظر بگیریم. استانداردهای مربوط به منحنی‌های هم‌بلندی نیز نشان می‌دهند که برای ایجاد احساس بلندی یکسان، صداهای با فرکانس‌های مختلف الزاماً به شدت یکسانی نیاز ندارند.

به همین دلیل است که برخی صداهای نسبتا ضعیف در محدوده میانی فرکانس‌ها به‌راحتی شنیده می‌شوند، اما برای شنیدن برخی صداهای بسیار بم یا بسیار زیر، شدت بیشتری لازم است. این موضوع یکی از تفاوت‌های مهم میان «محدوده فرکانسی قابل شنیدن» و «حساسیت شنوایی» است.

محدوده شنوایی انسان در افراد مبتلا به کم‌شنوایی

محدوده شنوایی انسان در کسانی که دچار کم‌شنوایی هستند، دچار تغییر شده است. در بیشتر این افراد، ابتدا قدرت شنیدن صداهای با فرکانس بالا کاهش می‌یابد. به‌عنوان نمونه، صدای پرندگان یا قسمتی از صدای برخی از سازهای موسیقی مانند فلوت، جزو نخستین صداهایی هستند که این افراد قدرت شنیدن آن‌ها را از دست می‌دهند.

در صورتی که نسبت به قدرت شنوایی فردی تردید وجود دارد، باید او را راهنمایی کرد که به یک کارشناس شنوایی‌سنجی مراجعه کند. این کارشناس برای او تست شنوایی انجام می‌دهد. در این تست، مرزهای بسامد شنیداری و محدوده‌ی شدت صداهایی که شنیده می‌شود، مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

در تست شنوایی، صداهایی با فرکانس‌های گوناگون و شدت‌های مختلف، به‌طور معمول، از راه یک هدفون برای فرد پخش می‌شود. هرگاه فرد صدا را می‌شنود، با دست یا با فشار دادن یک دکمه، شنیدن صدا را به آگاهی کارشناس شنوایی‌سنجی می‌رساند. بدین ترتیب، نموداری از محدوده‌ی شنوایی فرد به‌دست می‌آید.

بر اساس این‌که نتایج این تست در افراد سالم چه نتایجی دارد، کارشناس شنوایی‌سنجی می‌تواند متوجه شود که آیا فرد به کم‌شنوایی مبتلاست یا خیر. اگر فرد به کم‌شنوایی مبتلا باشد، بهتر است برای تشخیص دقیق علت این افت شنوایی به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کند.

پزشک معالج بر پایه‌ی معاینه‌ی دقیق گوش و شاید انجام تست‌های بیشتر، نوع کم‌شنوایی بیمار را مشخص می‌کند. بر اساس نوع کم‌شنوایی و علت بروز این مشکل، راهکارهای درمانی متنوعی وجود دارد. این راهکارهای درمانی از تمیز کردن کانال گوش با میکروساکشن تا کاشت حلزون گوش متغیر است.

1. تلفن: 02191346260
2. اینستاگرام: @drkouhi
3. آدرس: تهران، خیابان ملاصدرا، خیابان شیخ بهایی، خیابان صائب تبریزی غربی، پلاک 34، کلینیک بساوا

چرا ممکن است فرد صداها را بشنود اما گفتار را خوب متوجه نشود؟

شنیدن صدا و درک واضح گفتار دقیقا یکسان نیست. ممکن است فرد بتواند صدای تلویزیون، خودروها یا زنگ تلفن را بشنود، اما هنگام صحبت کردن با دیگران، به‌خصوص در محیط‌های شلوغ، مرتب از اطرافیان بخواهد جمله‌ها را تکرار کنند. یکی از دلایل این مسئله می‌تواند کاهش حساسیت در برخی فرکانس‌های مهم برای گفتار باشد. علاوه بر آستانه شنوایی، توانایی پردازش و تفکیک صداها در حضور نویز نیز در درک گفتار اهمیت دارد.

این مسئله به‌ویژه در کم‌شنوایی‌های مرتبط با افزایش سن اهمیت پیدا می‌کند. NIDCD اشاره می‌کند که افراد مبتلا به پیرگوشی ممکن است در دنبال کردن مکالمات در محیط‌های شلوغ، شنیدن تلفن، زنگ در یا صداهای هشداردهنده دچار مشکل شوند. به همین دلیل، صرف اینکه فرد بتواند صداهای محیط را بشنود، برای رد کردن کم‌شنوایی کافی نیست.

در چنین شرایطی، شنوایی‌سنجی می‌تواند مشخص کند که آستانه شنیدن فرد در فرکانس‌های مختلف چگونه است. در صورت نیاز، متخصص ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند ارزیابی گفتار را نیز در نظر بگیرد تا مشخص شود فرد فقط در شنیدن صدا مشکل دارد یا در تشخیص و درک گفتار نیز دچار اختلال شده است. بنابراین، اگر فردی می‌گوید «صدا را می‌شنوم ولی حرف‌ها را متوجه نمی‌شوم»، بهتر است این شکایت جدی گرفته شود و صرفا به طبیعی بودن محدوده کلی ۲۰ تا ۲۰٬۰۰۰ هرتز اکتفا نشود.

شنوایی گوش انسان، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین حواس، نقش کلیدی در زندگی روزمره ایفا می‌کند. محدوده شنوایی انسان با افزایش سن یا به دلیل عوامل محیطی و بیماری‌ها ممکن است کاهش یابد، اما با انجام تست‌های شنوایی‌سنجی و مراقبت‌های مناسب، می‌توان از شنوایی گوش انسان محافظت کرد. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره‌ی روش‌های تشخیص و درمان، مطالعه‌ی آشنایی کامل با شنوایی‌سنجی و مشاوره با متخصصان توصیه می‌شود.