گرچه میسوفونیا یک اختلال جداگانه محسوب می‌شود، اما آگاهی درباره مشکلات شنوایی مانند پیرگوشی نیز اهمیت دارد. همان‌طور که تکنیک‌های تخصصی برای درمان پیرگوشی وجود دارد، برای میسوفونیا نیز رویکردهای روان‌درمانی و تمرین‌های مواجهه‌ای پیشنهاد می‌شوند. توجه به سلامت روان و شنوایی به طور همزمان می‌تواند کیفیت زندگی را ارتقا دهد.

به عنوان مثال، صدای جویدن غذا، تکرار کلیک ماوس، ضربه‌های کیبورد و صدای تنفس اطرافیان، برای فرد مبتلا به میسوفونیا، به شدت آزاردهنده و غیرقابل‌تحمل است. با توجه به افزایش آگاهی نسبت به این مشکل، روش‌های مختلفی برای درمان و مدیریت آن پیشنهاد شده است. شناخت دقیق‌تر اختلال صدابیزاری و بررسی علائم، علل و راهکارهای درمانی آن، گامی مهم برای درک بهتر این پدیده و حمایت از افرادی است که با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. از این رو در این مقاله از سایت دکتر کوهی، به جنبه‌های مختلف این اختلال خواهیم پرداخت.

میسوفونیا یا صدا بیزاری چیست؟ تعریف و ماهیت این اختلال

میسوفونیا (Misophonia)، واژه‌ای یونانی است که از دو بخش Miso، به معنای نفرت و Phonia به معنای صدا، تشکیل شده و در فارسی به آن اختلال صدابیزاری گفته می‌شود. این اصطلاح، اولین بار در اوایل دهه ۲۰۰۰ توسط پژوهشگران، برای توصیف واکنش غیرطبیعی و شدید برخی افراد، نسبت به صداهای تکراری یا روزمره به کار گرفته شد.

مغز فرد مبتلا به اختلال میسوفونیا، صداهایی خاص را به‌گونه‌ای پردازش می‌کند که تهدیدکننده یا آزاردهنده به نظر می‌رسند؛ در حالی که همان صدا، برای افراد دیگر بی‌اهمیت و عادی است. این واکنش غیرعادی، نه از مشکلات شنوایی، مانند کاهش قدرت شنیداری یا پیرگوشی نشات می‌گیرد و نه به دلیل ویژگی‌های خود صدا، بلکه بیشتر به دلیل نحوه پردازش این محرک‌ها در سیستم عصبی و ارتباط آن با بخش‌های هیجانی مغز، رخ می‌دهد.^Misophonia

به نقل از مجله علمی Frontiers in Neuroscience سال 2021:

میسوفونیا اغلب به‌عنوان یک پاسخ شدید عاطفی به صداهای تکراری تعریف می‌شود و هنوز به‌طور رسمی در دسته‌بندی اختلالات روانی قرار نگرفته است، اما تأثیر آن بر کیفیت زندگی بیماران بسیار چشمگیر است.

علائم و نشانه‌های اختلال میسوفونیا (صدابیزاری)

اختلال میسوفونیا، طیف گسترده‌ای از علائم عاطفی، روانی و جسمی را در فرد ایجاد می‌کند. این علائم، در مواجهه با صداهای محرک، ظاهر می‌شوند و شدت آن‌ها، بسته به فرد و شرایط محیطی متفاوت است. آگاهی از نشانه‌های این اختلال، به تشخیص زودهنگام و مدیریت بهتر آن کمک می‌کند.

نشانه‌های عاطفی و روانی

فرد مبتلا در لحظه شنیدن صدا، دچار احساس عصبانیت، تنش یا اضطراب می‌شود؛ گاهی این واکنش‌ها، به قدری شدید است که باعث بروز خشم ناگهانی یا گریه می‌شود. بسیاری از بیماران، نمی‌توانند واکنش خود را کنترل کنند و همین امر، موجب افزایش استرس و احساس درماندگی در آنان می‌شود.

نشانه‌های جسمی

افزایش ضربان قلب، تپش شدید، تعریق، لرزش دست‌ها و حتی احساس فشار در قفسه سینه یا گلو از علائم رایج اختلال صدابیزاری هستند. در برخی موارد، شدت واکنش به اندازه‌ای است که علائمی مشابه حمله پانیک یا حمله عصبی در فرد بروز می‌کند. این واکنش‌های جسمی، نشان می‌دهد که مغز صداهای محرک را به‌عنوان تهدید تعبیر کرده و سیستم دفاعی بدن را فعال می‌کند.

تغییرات رفتاری

با گذشت زمان، افراد مبتلا به میسوفونیا از حضور در جمع‌های خانوادگی یا محیط‌های اجتماعی، خودداری می‌کنند و در محل کار یا تحصیل نیز، به دنبال مکان‌های خلوت هستند. تمرکز بیش از حد روی صداها، یکی دیگر از تغییرات رفتاری است که به‌طور ناخواسته، باعث تشدید مشکل می‌شود.

مثال‌هایی از محرک‌های شایع

صدای جویدن یا مکیدن غذا، صدای نفس کشیدن پرصدا یا خر و پف اطرافیان، تیک‌تیک ساعت، صدای تایپ روی کیبورد و کلیک ماوس از رایج‌ترین محرک‌های اختلال میسوفونیا هستند. حتی صداهایی مانند، سرفه یا عطسه مکرر نیز واکنش‌های شدیدی در فرد ایجاد می‌کنند.

نکته مهم این است که هر فرد مبتلا، محرک‌های خاص خود را دارد و شدت واکنش‌ها بسته به شرایط متفاوت است.^{What Is Misophonia?}

علل بروز و محرک‌های اصلی میسوفونیا کدامند؟

با وجود پیشرفت‌های علمی در سال‌های اخیر، هنوز علت دقیق بروز اختلال صدابیزاری، به طور کامل شناخته نشده است. با این حال، تحقیقات بالینی و مطالعات نورولوژیک نشان می‌دهند که ترکیبی از عوامل عصبی، روان‌شناختی و محیطی در ایجاد این اختلال نقش دارند.

عوامل عصبی و مغزی

پژوهش‌های عصب‌شناختی، نشان داده‌اند که در افراد مبتلا به میسوفونیا، ارتباط میان قشر شنوایی مغز و بخش‌های هیجانی، مانند آمیگدال بیش از حد فعال است. همین ارتباط غیرعادی، باعث می‌شود صداهایی که ذاتا عادی و بی‌ضرر هستند، به‌عنوان محرک تهدیدکننده درک شوند.

عوامل روان‌شناختی

از دیدگاه روان‌شناسی، اختلال میسوفونیا اغلب در افرادی بروز می‌کند که زمینه اضطراب، افسردگی یا اختلال وسواس فکری‌-عملی دارند. این افراد، حساسیت بالاتری نسبت به محرک‌های محیطی دارند و توانایی کمتری، در کنترل واکنش‌های هیجانی نشان می‌دهند. برای برخی بیماران، صداهای محرک به خاطرات یا تجربه‌های استرس‌زای گذشته، گره خورده و همین موضوع، شدت واکنش‌ها را افزایش می‌دهد.

عوامل ژنتیکی و خانوادگی

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد میسوفونیا، در برخی خانواده‌ها شیوع بیشتری دارد. این امر، احتمال تاثیر ژنتیک را در بروز اختلال صدابیزاری، افزایش می‌دهد. علاوه بر ژنتیک، محیط خانوادگی نیز اهمیت دارد.

اگر فرد در کودکی، بارها در معرض صداهایی قرار گرفته باشد که با تنش یا اضطراب همراه بوده‌اند، احتمال بروز حساسیت نسبت به همان صداها در بزرگسالی بیشتر می‌شود.

تفاوت با سایر مشکلات شنوایی

اختلال میسوفونیا را نباید با مشکلات شنوایی، مانند وزوز گوش یا پیرگوشی اشتباه گرفت. در این اختلال، گوش از نظر ساختاری سالم است و فرد توانایی شنیداری طبیعی دارد. تفاوت اصلی در نحوه پردازش صدا، در مغز است. به عبارت دیگر، مشکل نه در دریافت صدا، بلکه در تفسیر و واکنش هیجانی به آن نهفته است.

چگونه میسوفونیا تشخیص داده می‌شود؟ (گام‌ها و ارزیابی‌ها)

تشخیص میسوفونیا، به دلیل ماهیت پیچیده و شباهت آن با برخی اختلالات روانی یا شنوایی، نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص است. از آنجایی که اختلال صدابیزاری، هنوز در طبقه‌بندی‌های رسمی روان‌پزشکی به‌طور مستقل ثبت نشده، تشخیص آن بیشتر بر پایه بررسی علائم، مصاحبه بالینی و حذف سایر مشکلات مشابه انجام می‌شود.

مصاحبه بالینی و شرح حال

اولین گام در تشخیص، گفت‌وگو با بیمار درباره علائم و تجربه‌های شخصی اوست. متخصص از فرد می‌پرسد، چه صداهایی باعث واکنش می‌شوند؟ شدت این واکنش‌ها چقدر است و چه زمانی برای اولین بار بروز کرده‌اند؛ همچنین بررسی می‌شود که این واکنش‌ها چه تاثیری بر زندگی اجتماعی، شغلی و خانوادگی فرد گذاشته‌اند.

استفاده از پرسش‌نامه‌ها و ابزارهای سنجش

ابزارهایی مانند Misophonia Questionnaire (MQ) یا مقیاس‌های مشابه، به ارزیابی شدت علائم اختلال میسوفونیا کمک می‌کنند. این پرسش‌نامه‌ها میزان تحریک‌پذیری، سطح استرس و رفتارهای اجتنابی فرد، در برابر صداهای محرک را می‌سنجند و تصویر دقیق‌تری از وضعیت بیمار ارائه می‌دهند.

بررسی عوامل افتراقی

گاهی علائم این اختلال با هایپراکوزیس (حساسیت بیش از حد به شدت صدا)، اختلالات اضطرابی، وسواس فکری‌-عملی یا حتی مشکلات شنوایی مانند پیرگوشی اشتباه گرفته می‌شوند. متخصص با انجام تست‌های شنوایی و ارزیابی روان‌شناختی، سایر اختلالات احتمالی را رد می‌کند.

معاینات روان‌پزشکی و نورولوژیک

تصویربرداری مغزی (مانند fMRI)، در تحقیقات نشان داده که مغز بیماران مبتلا به اختلال میسوفونیا، الگوهای فعالیت متفاوتی دارد. هرچند این روش‌ها، هنوز به‌طور روتین در تشخیص استفاده نمی‌شوند؛ اما می‌توانند به درک بهتر اختلال کمک کنند.

ارزیابی تاثیر بر کیفیت زندگی

یکی از معیارهای مهم در تشخیص میسوفونیا، بررسی میزان اختلالی است که این وضعیت در زندگی روزمره ایجاد می‌کند. اگر واکنش‌ها باعث اجتناب شدید از محیط‌های اجتماعی، کاهش تمرکز یا افت عملکرد شغلی و تحصیلی شوند، احتمال اختلال میسوفونیا تقویت می‌شود.

ارتباط میسوفونیا با استرس و سایر اختلالات روانی

میسوفونیا، اغلب با اختلالات اضطرابی همراه است و افراد مبتلا، به محض شنیدن صداهای محرک دچار تپش قلب، تنش عضلانی و حملات عصبی می‌شوند. حتی پیش‌بینی وجود صدای آزاردهنده در محیط، اضطراب و نگرانی مداوم برای فرد ایجاد می‌کند؛ همچنین، اجتناب مکرر از موقعیت‌های اجتماعی و احساس عدم‌درک شدن توسط اطرافیان، فرد را دچار افسردگی می‌کند و تهدیدی برای سلامت روان او شمرده می‌شود.

از سوی دیگر، اختلال صدابیزاری شباهت‌هایی با وسواس فکری‌-عملی (OCD) دارد؛ همان‌طور که افراد مبتلا به OCD، در برابر افکار مزاحم نمی‌توانند مقاومت کنند، بیماران میسوفونیا نیز، واکنش‌های شدیدی نسبت به صداها دارند. این واکنش‌ها و همراهی با استرس مزمن، چرخه‌ای معیوب ایجاد می‌کند؛ صدای محرک باعث استرس می‌شود، استرس واکنش‌ها را تشدید می‌کند و شدت علائم اضطراب و ناراحتی فرد را بیشتر می‌کند. این چرخه بدون مداخله درمانی، به مرور زمان کیفیت زندگی را به شدت کاهش می‌دهد.^{Understanding Misophonia}

راهکارهای درمانی و نوین برای میسوفونیا

در حال حاضر، درمان قطعی برای اختلال میسوفونیا وجود ندارد؛ اما روش‌های مختلفی، برای کاهش شدت علائم و بهبود کیفیت زندگی بیماران معرفی شده‌اند. این راه های مراقبت از گوش شامل مداخلات روان‌شناختی، تمرین‌های مواجهه‌ای و استفاده از ابزارهای کمکی می‌شوند.

درمان شناختی‌-رفتاری (CBT)

یکی از موثرترین روش‌ها، درمان شناختی‌-رفتاری است. در این روش، فرد یاد می‌گیرد افکار و واکنش‌های منفی خود، نسبت به صداهای محرک را شناسایی و اصلاح کند. با کمک تکنیک‌های CBT، بیمار واکنش‌های احساسی شدید خود را کاهش می‌دهد و یاد می‌گیرد، چگونه در مواجهه با صداها آرامش بیشتری داشته باشد.

به نقل از مطالعه ای از Jager در سال 2020:

این نخستین کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده نشان داد که درمان شناختی-رفتاری برای میسوفونیا، هم در کوتاه‌مدت و هم در پیگیری طولانی‌مدت اثربخشی دارد.

مواجهه تدریجی با صداها

روش مواجهه تدریجی (Exposure Therapy)، با قرار گرفتن تدریجی فرد در معرض صداهای محرک، به شکلی کنترل‌شده انجام می‌شود. این تمرین، به مرور باعث کاهش حساسیت مغز، نسبت به محرک‌ها می‌شود و واکنش‌های شدید را کمتر می‌کند. این روش، تحت نظر متخصص روان‌درمانی انجام می‌شود تا از تشدید علائم جلوگیری شود.

استفاده از نویز سفید و ابزارهای صوتی کمکی

افراد مبتلا به اختلال میسوفونیا، از هدفون یا دستگاه‌های تولید نویز سفید، برای پوشاندن صداهای محرک استفاده می‌کنند. این ابزارها، به مغز کمک می‌کنند که تمرکز خود را بر صداهای آزاردهنده کاهش دهد و آرامش بیشتری تجربه کند.

دارودرمانی در موارد خاص

در برخی بیماران که علائم میسوفونیا با اضطراب یا افسردگی شدید همراه است، پزشک داروهای ضداضطراب یا ضدافسردگی را تجویز می‌کند. این داروها، برای کنترل واکنش‌های هیجانی شدید، به کار گرفته می‌شوند و به عنوان مکمل درمان‌های روان‌شناختی، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

حقایقی مهم درباره میسوفونیا

با وجود اینکه اختلال میسوفونیا، هنوز به‌طور رسمی در کتاب‌هایی مانند DSM-5 یا ICD-10 دسته‌بندی نشده است، تحقیقات بالینی نشان داده‌اند که این اختلال، یک پدیده واقعی و قابل‌اندازه‌گیری است. آشنایی با برخی حقایق کلیدی درباره میسوفونیا، به درک بهتر ماهیت آن کمک می‌کند:

1. شروع در دوران نوجوانی؛ بسیاری از مبتلایان، گزارش می‌دهند که نخستین نشانه‌های میسوفونیا، در سال‌های نوجوانی ظاهر شده است. این موضوع، نشان‌دهنده ارتباط اختلال با تغییرات عصبی و هورمونی در دوران رشد است.
2. محرک‌ها محدود اما قوی هستند؛ افراد مبتلا به چند صدای خاص (مانند جویدن، تنفس پرصدا، یا تیک‌تیک ساعت) حساسیت دارند. با این حال، همین صداهای محدود واکنش‌هایی بسیار شدیدی ایجاد می‌کنند.
3. واکنش‌ها تنها احساسی نیستند؛ اختلال صدابیزاری تنها به عصبانیت یا اضطراب ختم نمی‌شود. بسیاری از بیماران، علائم جسمی مانند افزایش ضربان قلب، تعریق، لرزش یا حتی احساس خفگی را نیز تجربه می‌کنند.
4. تفاوت با اختلالات شنوایی؛ برخلاف مشکلاتی مثل پیرگوشی یا وزوز گوش، در میسوفونیا شنوایی فرد سالم است. مشکل اصلی در نحوه پردازش و تفسیر صدا در مغز قرار دارد.
5. ارتباط با کیفیت روابط اجتماعی؛ مبتلایان، اغلب به دلیل واکنش‌های ناگهانی خود، در جمع‌های خانوادگی یا محیط کار دچار سوتفاهم می‌شوند. همین امر، باعث دوری از اجتماع و کاهش کیفیت زندگی می‌شود.

در نهایت، بسیاری از افراد، حتی از وجود چنین اختلالی بی‌خبر هستند. همین موضوع، باعث می‌شود که بیماران، دیرتر برای مراجعه به متخصص اقدام کنند.

به نقل از PubMed:

اجتناب از موقعیت‌های مرتبط با محرک‌های صوتی می‌تواند به انزوای اجتماعی و اختلال قابل‌توجه در عملکرد فرد منجر شود.

مدیریت و تکنیک‌های کنترل میسوفونیا در زندگی روزمره

با استفاده از تکنیک‌های مدیریت روزمره، می‌توان شدت علائم اختلال صدابیزاری را کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. نخست، شناسایی صداهای محرک و برنامه‌ریزی، برای مواجهه با آن‌ها اهمیت دارد. ابزارهای صوتی مانند هدفون یا نویز سفید، صداهای آزاردهنده را کاهش می‌دهند و اضطراب فرد را کمتر می‌کنند.

تمرین‌های آرام‌سازی، مدیتیشن و تنفس عمیق، به کنترل واکنش‌های هیجانی کمک می‌کنند. حمایت اجتماعی، ارتباط با خانواده و دوستان و ایجاد محیطی آگاهانه نیز نقش بسزایی در مدیریت علائم دارند. علاوه بر این، سبک زندگی سالم شامل تغذیه مناسب، ورزش و خواب کافی، سلامت روان را تقویت کرده و به کاهش استرس و کنترل اختلال میسوفونیا کمک می‌کند.

📌 راه‌های ارتباطی:

• تلفن: 02191346260
• اینستاگرام: @drkouhi
• آدرس: تهران، خیابان ملاصدرا، خیابان شیخ بهایی، خیابان صائب تبریزی غربی، پلاک 34، کلینیک بساوا

نکات تکمیلی درباره اختلال میسوفونیا

اختلال میسوفونیا می‌تواند زندگی فرد را مختل کند، اما خوشبختانه با راهکارهایی چون تمرین آرام‌سازی و مواجهه تدریجی می‌توان شدت علائم را کاهش داد. بیماران مبتلا به اختلال میسوفونیا، با مراجعه به دکتر علی کوهی، امکان دریافت تشخیص دقیق و درمان اختلال صدابیزاری را خواهند داشت. توجه به بهداشت شنوایی و رعایت راه های محافظت از گوش نیز به بهبود کلی وضعیت کمک می‌کند. در صورت مشاهده علائم شدید یا ناتوان‌کننده، حتماً مشاوره تخصصی توصیه می‌شود.