بسیاری از افراد هنگام استفاده از قطره‌های گوش، با مشکل ماندن قطره در گوش روبرو می‌شوند؛ قطره‌ها به طور کامل وارد گوش نمی‌شوند و پایین نمی‌روند. این مشکل پایین نرفتن قطره گوش می‌تواند به دلیل عوامل مختلفی رخ دهد. در این مقاله چرا قطره در گوش پایین نمی‌رود؟ به بررسی دلایل این مشکل و راهکارهای ممکن برای بهبود این وضعیت پرداخته می‌شود. اولین و شاید مهم‌ترین دلیل این مشکل، ساختار آناتومیکی گوش است.

گوش خارجی شامل مجرای گوش می‌شود که به طور طبیعی، دارای خمیدگی‌ها و پیچ و خم‌هایی است که ممکن است؛ مانع از رسیدن قطره‌ها به داخل گوش شوند. علاوه بر این، وجود جرم گوش یا سرومن به عنوان یک سد فیزیکی عمل می‌کند و مانع از نفوذ قطره‌ها به عمق گوش می‌شود.

دومین عامل مهم، نحوه استفاده از قطره‌های گوش است. بسیاری از افراد به درستی نمی‌دانند، چگونه قطره‌ها را در گوش خود بچکانند. استفاده نادرست از قطره‌ها، باعث تجمع هوا در مجرای گوش شده و از نفوذ قطره‌ها جلوگیری می‌کند؛ همچنین، نگه‌داشتن وضعیت مناسب سر به مدت کافی، پس از استفاده از قطره‌ها تاثیر بسزایی در نفوذ آنها دارد. در نهایت، ممکن است ترکیبات موجود در خود قطره‌ها نیز بر نفوذ آنها تاثیر بگذارد.

برخی از قطره‌ها دارای ویسکوزیته بالاتری هستند که باعث کاهش سرعت نفوذ آنها به داخل گوش می‌شود. در ادامه این مقاله از سایت دکتر کوهی، به بررسی جزئی‌تر هر یک از این عوامل و ارائه راهکارهای عملی برای بهبود استفاده از قطره‌های گوش خواهیم پرداخت.

دلایل عدم جریان قطره به داخل گوش

برای درک بهتر دلایل عدم جریان قطره‌های گوش به داخل گوش، می‌توان به چندین عامل اصلی اشاره کرد. یکی از مهم‌ترین عوامل، ساختار آناتومیکی گوش خارجی است. مجرای گوش به طور طبیعی دارای پیچ و خم‌ها و انحناهایی است که به عنوان مانعی، برای جریان آزادانه قطره‌ها عمل می‌کنند.

این انحناها می‌توانند باعث تجمع قطره‌ها، در بخش‌های خاصی از مجرای گوش شوند و از رسیدن آنها به پرده گوش جلوگیری کنند؛ همچنین، وجود جرم گوش یا سرومن به عنوان یک سد فیزیکی عمل می‌کند و مانع از نفوذ قطره‌ها به عمق مجرای گوش می‌شود. سرومن یا موم گوش به طور طبیعی توسط بدن تولید می‌شود و تجمع آن، موجب کاهش اثربخشی قطره‌های گوش می‌شود.

عامل تاثیرگذار دیگر، نحوه استفاده از قطره‌های گوش است. بسیاری از افراد با طریقه صحیح استفاده از قطره‌ها آشنا نیستند. به عنوان مثال، استفاده نادرست از قطره‌ها باعث تجمع هوا، در مجرای گوش می‌شود و از نفوذ قطره‌ها جلوگیری می‌کند.^{Ear Drops}

علاوه بر این، قراردادن سر به مدت کافی در وضعیت مناسب، پس از استفاده از قطره‌ها به بهبود جریان آنها کمک می‌کند. اگر فرد بلافاصله پس از استفاده از قطره‌ها سر خود را به وضعیت عادی برگرداند، ممکن است قطره‌ها به طور کامل به داخل مجرای گوش نفوذ نکنند؛ بنابراین، آموزش صحیح نحوه استفاده از قطره‌های گوش و رعایت نکات مربوط به آن، به بهبود کارایی این روش درمانی کمک می‌کند.

به نقل از راهنمای بالینی AAO-HNSF درباره اتیت خارجی حاد:

اگر مجرای گوش مسدود باشد، پزشک می‌تواند پاکسازی مجرا، قرار دادن فیتیله گوش یا هر دو را انجام دهد؛ زیرا وجود debris یا ادم می‌تواند رساندن قطره‌های گوش به محل موردنظر را دشوار کند.

تورم و انسداد ناشی از التهاب (اتیت خارجی)؛ وقتی قطره به دلیل تنگی کانال پایین نمی‌رود

گاهی اوقات پایین نرفتن قطره ناشی از زاویه بد یا حباب هوا نیست، بلکه مجرای گوش بر اثر التهاب حاد دچار تنگی شدید شده است. در بیماری‌هایی مانند عفونت گوش خارجی (اتیت اکسترن یا گوش شناگران)، بافت‌های دیواره کانال گوش به قدری متورم و ضخیم می‌شوند که فضای لوله‌ای مجرا تقریباً به طور کامل مسدود می‌گردد. در این شرایط، قطره مانند یک سد بافتی به دیواره‌های ورم‌کرده برخورد می‌کند و وارد کانال نمی‌شود.

در موارد تورم شدید، ریختن مکرر قطره به تنهایی نتیجه‌ای ندارد و نیازمند مداخله تخصصی است. پزشک متخصص در مطب از یک وسیله کوچک درمانی به نام «فیتیله گوش» (Ear Wick) استفاده می‌کند. این فیتیله یک اسفنج فشرده پزشکی است که داخل مجرای تنگ قرار داده می‌شود؛ با چکاندن قطره روی آن، فیتیله دارو را به صورت عمقی و پیوسته جذب کرده و به بخش‌های ملتهب کانال می‌رساند تا تورم به مرور کاهش یابد.

نوع قطره و فرمولاسیون آن، چگونه بر جذب تأثیر می‌گذارد؟

نوع و فرمولاسیون قطره‌های گوش به طور قابل توجهی، بر جذب دارو تأثیر می‌گذارد. ترکیبات موجود در فرمولاسیون قطره‌های گوش شامل حلال‌ها، مواد نگهدارنده و عوامل پایدار کننده است. این ترکیبات نه تنها بر پایداری دارو تأثیر می‌گذارند، بلکه بر میزان و سرعت جذب آن نیز مؤثر هستند.

برای مثال، حلال‌هایی مانند گلیسرین و پروپیلن گلیکول به دلیل خاصیت رطوبت‌زایی خود، نفوذ دارو به بافت‌های گوش را افزایش می‌دهند؛ همچنین، استفاده از مواد نگهدارنده مناسب می‌تواند از رشد میکروارگانیسم‌ها، در قطره جلوگیری کند و مدت زمان استفاده از دارو را افزایش دهد. بافرها نیز به تنظیم PH محلول کمک می‌کنند که این امر، جذب دارو را بهتر می‌کند.

ساختار آناتومیک گوش و تأثیر آن بر حرکت قطره

گوش انسان دارای ساختار آناتومیک پیچیده‌ای است که تأثیر مهمی، بر حرکت و جذب قطره‌های گوش دارد. این ساختار شامل سه قسمت اصلی است:

1. گوش خارجی
2. گوش میانی
3. گوش داخلی

گوش خارجی شامل مجرای گوش و پرده‌ی صماخ است که نقش مهمی، در هدایت صداها به گوش میانی دارند. مجرای گوش، که از دهانه‌ی گوش تا پرده‌ی صماخ امتداد دارد، دارای خمیدگی‌ها و زوایایی است که جریان مایعات مانند قطره‌های گوش را مختل می‌کند.

پرده‌ی صماخ، که مرز بین گوش خارجی و گوش میانی است، نقش مهمی در جلوگیری از ورود مواد خارجی به گوش میانی دارد. این پرده نازک و به نوسانات فشار هوا و صدا حساس است؛ اما مانع از عبور مستقیم مایعات به گوش میانی می‌شود. به علاوه، وجود موم گوش (سرومن) در مجرای گوش نیز، می‌تواند باعث تجمع و ممانعت از حرکت قطره‌ها شود. موم گوش قطره‌ها را به خود جذب می‌کند یا آنها را به سمت دیواره‌های مجرای گوش، هدایت می‌کند و مانع از رسیدن آنها به پرده‌ی صماخ می‌شود.^{How to Use Ear Drops Correctly}

تکنیک‌های فیزیکی برای شکستن حباب هوا و باز کردن مجرا (مانور تراگوس و کشیدن لاله گوش)

یکی از اصلی‌ترین دلایلی که داروی مایع به عمق کانال نمی‌رسد، گیر افتادن یک حباب هوای ریز در انحنای طبیعی گوش (Air Lock) است. مجرای گوش مسیری خمیده دارد و کشش سطحی مایع به همراه این هوا مانع عبور دارو می‌شود. برای رفع این مانع فیزیکی، باید زاویه مجرا را صاف کنید: در افراد بزرگسال، لاله گوش را به آرامی گرفته و به سمت بالا و عقب بکشید. در نوزادان و کودکان خردسال، این کشش حتماً باید به سمت پایین و عقب انجام گیرد تا مسیر عبور دارو باز شود.

تکنیک کلیدی و مکمل بعدی، «پمپاژ تراگوس» است. تراگوس همان برآمدگی غضروفی و کوچک در جلوی سوراخ گوش است. پس از چکاندن قطره، با نوک انگشت تمیز، این غضروف را ۳ تا ۵ بار به صورت ریتمیک و ملایم به سمت داخل فشار داده و رها کنید. این کار با ایجاد مکش و تغییر فشار، حباب هوای محبوس را به سطح می‌آورد و اجازه می‌دهد قطره آزادانه تا روی پرده صماخ سرازیر شود.

عوارض جانبی عدم جذب درست قطره

عدم جذب درست قطره گوش می‌تواند، عوارض جانبی جدی به دنبال داشته باشد. یکی از مشکلات رایج، باقی ماندن دارو در کانال گوش و ایجاد حساسیت یا تحریک پوستی است. این مسئله باعث خارش، درد شدید یا احساس پری در گوش می‌شود.

در موارد حاد، عدم جذب مناسب به عفونت‌های ثانویه منجر می‌شود که نیاز به درمان‌های بیشتری دارند؛ همچنین، استفاده طولانی‌مدت از قطره‌های درمان عفونت گوش بدون جذب صحیح، خطر عفونت‌های مقاوم به درمان را افزایش می‌دهد. برای جلوگیری از این مشکلات، مهم است که دستورالعمل‌های پزشک و بروشور دارو را به دقت رعایت کنید. در صورت عدم بهبود علائم یا بروز علائم جدید نیز، باید بلافاصله به پزشک خود مراجعه کنید.

به نقل از راهنمای بالینی AAO-HNSF درباره اتیت خارجی حاد:

در صورت وجود سوراخ پرده گوش یا لوله تهویه، باید از فرآورده موضعی غیراتوتوکسیک استفاده شود.

نکته مهم دلایل پایین نرفتن و ماندن قطره در گوش

پایین نرفتن و جذب نشدن کامل قطره در گوش، یکی از مشکلاتی است که بسیاری از افراد در هنگام استفاده از قطره‌ها، با آن مواجه هستند؛ اما بررسی دلایل آن مانند ساختار آناتومیکی گوش خارجی، وجود جرم گوش یا حتی نحوه استفاده از قطره گوش، می‌تواند تا حدودی برای حل این مشکل تاثیرگذار باشد.

با این وجود، عوارض جانبی عدم جذب قطره در گوش و گرفتگی گوش ناشی از سینوزیت، باعث می‌شود که مراجعه به پزشک متخصص، برای حل این مشکل از اهمیت بالایی برخوردار باشد. از این رو، دکتر علی کوهی، فوق تخصص اتولوژی و نوراتولوژی و رتبه یک کشوری برد گوش و حلق و بینی در سال ۸۹، بهترین گزینه برای مشاوره در زمینه مشکلات مربوط به گوش هستند.

• کلینیک بساوا به آدرس تهران، خیابان ملاصدرا، خیابان شیخ بهایی، خیابان صائب تبریزی غربی، پلاک ۳۴ در خدمت بیماران محترم هستیم.
• تلفن: 02191346260
• پیگیری و یا تغییر نوبت ویزیت از قبل گرفته شده، روزهای روزهای پنج شنبه ۱۲ تا ۱۴ با شماره ۰۹۳۹۸۷۷۲۴۸۰ تماس یا در واتساپ پیام بگذارید
• اینستاگرام: @drkouhi
• سوالات پزشکی و درمانی، تغییر یا کنسلی نوبت عمل از طریق واتساپ با شماره ۰۹۹۳۸۰۸۹۰۲۸

قطره‌های گوش به دلیل طراحی موضعی و ویسکوزیته بالا در مجرای گوش می‌مانند و کمتر جذب بدن می‌شوند. برای راه حل ماندن قطره در گوش، پس از چکاندن، سر را چند دقیقه به سمت گوش آسیب‌دیده کج کنید، از تکان شدید سر بپرهیزید و با فشار ملایم روی غضروف جلوی گوش (تراگوس) به پخش قطره و حل مشکل پایین نرفتن قطره گوش کمک کنید.

چرا قطره‌های روغنی (مثل گلیسیرین فنیکه) بعد از مصرف، احساس انسداد و کیپی گوش را بدتر می‌کنند؟

تجربه احساس گرفتگی، سنگینی و حتی کاهش موقت شنوایی بلافاصله پس از ریختن قطره‌های نرم‌کننده موم (مثل گلیسیرین فنیکه یا پراکسید هیدروژن)، یک نگرانی بسیار شایع اما کاملاً طبیعی است. جرم گوش (واکس) ساختاری فشرده و خشک دارد. زمانی که قطره روغنی یا محلول بر روی آن ریخته می‌شود، جرم خشک مانند یک اسفنج این مایع را به خود جذب کرده و متورم و حجیم می‌شود که همین موضوع تمام فضای باقیمانده مجرا را به طور موقت پر می‌کند.

این تشدید انسداد، نشانه کارکرد صحیح دارو در نرم کردن توده‌های سفت و چسبنده است. نکته مهم این است که این قطره‌ها جرم را تبخیر یا محو نمی‌کنند، بلکه آن را برای خروج آماده می‌سازند. بنابراین پس از اتمام دوره مصرف توصیه شده توسط پزشک (عموماً ۳ الی ۵ روز)، برای تخلیه ایمن این جرم متورم و پاکسازی کامل مجرا، انجام ساکشن یا شستشوی تخصصی توسط پزشک الزامی خواهد بود.

دمای قطره و ایجاد سرگیجه کالریک؛ چرا قطره سرد پایین نمی‌رود یا پس زده می‌شود؟

بسیاری از بیماران داروی خود را درون یخچال نگهداری می‌کنند و بلافاصله پس از خروج، آن را در گوش می‌چکانند. این کار باعث بروز یک واکنش فوری، پرتاب ناخودآگاه سر و پس زده شدن قطره به بیرون می‌شود. دلیل فیزیولوژیک این واکنش، بروز پدیده‌ای به نام «پاسخ کالریک» (Caloric Response) است. پرده صماخ و مجاورت آن با گوش داخلی که مرکز تعادل بدن است، حساسیت فوق‌العاده‌ای به اختلاف دما دارد.

برخورد مایع سرد با این بخش، تعادل جریان آندولنف در مجاری نیم‌دایره‌ای گوش داخلی را برهم زده و مغز را با ارسال پیام‌های گمراه‌کننده دچار سرگیجه چرخشی شدید (Vertigo)، حالت تهوع و حرکت سریع مردمک چشم می‌کند. برای جلوگیری از این پدیده، حتماً قبل از استفاده، شیشه قطره را به مدت ۲ تا ۳ دقیقه بین کف دو دست خود مالش دهید تا به دمای طبیعی بدن (حدود ۳۷ درجه سانتی‌گراد) برسد و سپس آن را بچکانید.

به نقل از Cleveland Clinic، راهنمای نحوه استفاده از قطره‌های گوش:

گرم کردن بطری قطره در دست، قرار دادن گوش مبتلا رو به بالا، کشیدن آرام لاله گوش به سمت عقب، ماساژ تراگوس و ماندن در این وضعیت برای چند دقیقه می‌تواند به رساندن قطره به پرده گوش کمک کند.

در نهایت، اگر قطره در گوش پایین نمی‌رود، نباید با فشار دادن قطره‌چکان، وارد کردن گوش‌پاک‌کن یا ریختن مقدار بیشتری از دارو مشکل را برطرف کنید. همچنین اگر علت درد گوش بعد از ریختن قطره برایتان مشخص نیست، به‌خصوص اگر درد شدید، کاهش شنوایی، سرگیجه، ترشح یا خونریزی دارید، بهتر است گوش توسط پزشک معاینه شود. به طور کلی، بعد از ریختن قطره گوش چه کنیم به نوع قطره و وضعیت گوش بستگی دارد و استفاده صحیح از دارو می‌تواند از تحریک بیشتر و عوارض احتمالی جلوگیری کند.