غربالگری شنوایی نوزادان و شنوایی سنجی نوزادان

برای تشخیص زودهنگام هر گونه مشکلات شنوایی اعم از ناشنوایی یا افت شنوایی در نوزادان؛ برخی کارهای تشخیصی در ایران روی این گروه سنی انجام می شود. غربالگری شنوایی نوزادان به تشخیص زودهنگام ناشنوایی مادرزادی کمک می کند؛ تست OAE به درمان به موقع با نتایج بهتر و موفق تر در این بیماران، همراه خواهد بود. اگر غربالگری حس شنوایی و شنوایی سنجی نوزادان انجام نشود؛ یعنی منتظر بمانید تا زمان صحبت کردن کودک فرا برسد و آن گاه که کودک حرف نزد؛ تازه به فکر تشخیص و درمان ناشنوایی باشید؛ زمان زیادی از دست خواهد رفت.

به همین دلیل، در هر کشوری با یک تست و در کشور ما با استفاده از OAE، نوزادان را به جهت ابتلا به ناشنوایی مادرزادی غربال می کنیم. به عبارت دیگر، با غربالگری شنوایی نوزادان، چک می کنیم که آیا حس شنوایی نوزاد در محدوده طبیعی قرار دارد یا خیر.

یکی از خصوصیت های مهم تست های غربالگری این است که اگر فردی بر اساس این تست سالم تشخیص داده شود؛ مطمئناً آن فرد سالم است. اما اگر این تست با احتمال زیاد، بیمار بودن فرد را نشان دهد؛ این فقط یک احتمال است و نمی توان بر اساس آن فرد را بیمار تلقی کرد. بلکه باید تست های بیشتری مانند نوار گوش برای سرگیجه برای اطمینان از بیمار یا سالم بودن فرد به انجام برسد و نتیجه تست قبلی تایید شود.^{Hearing Screening for Newborns & Children}

در واقع، اگر یک نوزاد در غربالگری شنوایی به عنوان نوزاد دچار مشکل، تشخیص داده شود؛ این به معنای قطعی بودن ناشنوایی آن نوزاد نیست! بلکه باید تست های شنوایی بیشتر و دقیق تری برای این نوزاد در سنین 3 و 6 ماهگی انجام شود. نتایج آن تست ها به طور دقیق می توانند وضعیت سلامتی شنوایی نوزادان را مشخص نمایند.

اگر در تست‌ها ناشنوایی نوزاد تایید شد، مراحل بعدی چیست؟

اگر ناشنوایی یا افت شنوایی مادرزادی نوزاد تایید شود؛ باید مراحل زیر به انجام برسد:

• استفاده از سمعک های مناسب
• بازتوانی
• بررسی پیشرفت گفتاری و شنیداری

در صورتی که نوزاد یا کودک با وجود استفاده از راه های درمانی بالا به بهبود مناسب دست نیافته باشد و پیشرفت قابل توجهی در حس شنوایی او مشاهده نشود، آن وقت باید با یک پزشک جراح فوق تخصصی گوش و حلق و بینی مشورت کرد. در این موارد، پزشک ممکن است پس از بررسی های لازم، کودک را برای کاشت حلزون گوش مناسب بداند و کارهای لازم برای انجام این عمل جراحی و ایجاد حس شنوایی در کودک؛ به انجام رساند. به عبارت دیگر، در صورت کافی نبودن درمان های فوق الذکر برای کودک، کاشت حلزون گوش می تواند یکی از راه های مناسب برای درمان ناشنوایی مادرزادی باشد.

امروزه نظام های سراسری غربالگری شنوایی نوزادان در ایران و بسیاری از کشورهای جهان شکل گرفته است. این غربالگری سراسری کمک می کند که نوزادان دچار مشکلات شنوایی مادرزادی، به موقع تشخیص داده شوند و تحت درمان مناسب قرار گیرند. بدین ترتیب تقریبا همه نوزادان و کودکان با استفاده از حس شنوایی، سیر تکامل و یادگیری خود را طی می کنند و آماده روابط اجتماعی مناسب در نوجوانی و بزرگسالی می شوند.

غربالگری شنوایی نوزادان بار و عوارض ناشنوایی مادرزادی را به شدت کاهش داده است و این امید را برای همه والدین پدید آورده است که حتی اگر نوزاد آنها با ناشنوایی یا کم شنوایی مادرزادی به دنیا آمد؛ راه هایی موثر وجود دارد که بتوان حس شنوایی را به او برگرداند و زندگی طبیعی را از این نظر به کودک هدیه داد.

آیا همه نوزادان و نونهالان باید غربالگری شنوایی بشوند؟

بله! همه نوزادان باید به لحاظ شنوایی مورد غربالگری قرار گیرند. در بسیاری از موارد پیش از این که نوزاد از زایشگاه ترخیص شود؛ غربالگری شنوایی برای او انجام می گیرد. اگر در زایشگاه نوزاد مورد غربالگری شنوایی قرار نگرفته است؛ بهتر است تا پیش از یک ماهگی این کار برایش انجام شود. به هر حال بهتر است وضعیت شنوایی نوزادان تا سه ماهگی مشخص شود و اگر ناشنوایی یا کم شنوایی همچنان وجود دارد؛ درمان های لازم تا سن 6 ماهگی باید برای وی آغاز گردد.

آیا نوزادی که به صدا واکنش نشان می‌دهد، باز هم نیاز به آزمایش شنوایی دارد؟

شاید نوزادان همزمان با سر و صدا وضعیت حرکتی خود را تغییر دهند یا حتی به سمت منبع صدا سر خود را بگردانند. این واکنش بدین معنی نیست که آنها می توانند همه صداها از جمله گفته های والدین را بشنوند و از شنوایی طبیعی برخوردار هستند. شایان ذکر است نوزادانی که به افت شنوایی مادرزادی مبتلا هستند؛ ممکن است برخی از صداها را بشنوند؛ اما این میزان از قدرت شنوایی برای یادگیری تکلم و برقراری ارتباط اجتماعی مناسب، در آینده کفایت نمی کند.

تست OAE که برای غربالگری شنوایی نوزادان استفاده می‌شود، چیست؟

در ایران برای تشخیص زودهنگام ناشنوایی یا افت شنوایی مادرزادی در نوزادان تستی با نام OAE به انجام می رسد. در این تست یک وسیله ظریف درون مجرای گوش نوزاد قرار داده می شود. با کلیک کردن دکمه این دستگاه، صداهای مختلف از راه این دستگاه در گوش نوزاد پخش می شود. بازتاب این صدا در گوش داخلی کودک چک می شود و بدین ترتیب، احتمال وجود مشکلات ناشنوایی در کودک بررسی می گردد.

این تست هیچ دردی ندارد. بین مدت 5 تا ده دقیقه طول می کشد. همچنین در حالی باید انجام شود که نوزاد خواب است یا آرام و بدون صدا دراز کشیده است.

اگر تست شنوایی نوزاد غیرطبیعی باشد، قدم بعدی چیست؟

به طور معمول، پیش از ترخیص از بیمارستان پزشک متخصص کودکان، اطلاعات لازم را به والدین می دهد و زمان انجام تست بعدی را توسط کارشناس شنوایی سنجی مجرب در زمینه نوزادان مشخص می کند. بهتر است تست بعدی حداکثر ظرف یک ماه آینده انجام شود تا وضعیت شنوایی نوزاد به طور دقیق تری مشخص گردد.

اگر تست غربالگری شنوایی طبیعی باشد، آیا خطر مشکلات شنوایی در آینده منتفی است؟

خیر! برخی از این نوزادان ممکن است در آینده و در سنین کودکی مشکلاتی را در زمینه شنوایی نشان دهند. دلایل زیر به عنوان علل بروز دیرهنگام ناشنوایی یا کم شنوایی کودکان مطرح هستند:

• عوامل ژنتیکی
• عفونت های مکرر در گوش
• سایر عفونت ها مانند سرخک یا مننژیت
• قرار گرفتن نوزاد یا کودک در معرض شدت زیاد صداها
• دود دخانیات مانند سیگار یا قلیان که به طور دست دوم (حاصل استعمال دخانیات توسط دیگران در اطراف کودک) در هوای محل زندگی کودک وجود دارد.

علائم ناشنوایی یا افت شنوایی مادرزادی در کودکان چیست؟

اگر نوزاد یا کودک شما با صداهای واضح عکس‌العملی نشان نمی‌دهد یا پس از یک ماهگی سرش را به سمت صدا برنمی‌گرداند، ممکن است نشانه‌ای از مشکل شنوایی باشد. همچنین اگر تا اشیا یا افراد را نبیند، صرفاً با صدا متوجه حضور آن‌ها نشود، یا تنها صداهای همراه با لرزش را تشخیص دهد و به دیگر صداها بی‌توجه باشد، بهتر است تحت نظر پزشک متخصص گوش و حلق و بینی قرار گیرد.

نگرانی‌هایی مانند این‌که کودک تا سن ۱۲ یا ۱۵ ماهگی هیچ کلمه معنی‌داری مانند «بابا» یا «مامان» را نگوید، یا زمانی که از اتاق دیگر صدایش می‌زنید هرگز پاسخ نمی‌دهد، نیز باید جدی گرفته شوند. اگر به نظر برسد که بعضی صداها را می‌شنود و بعضی را نه، این هم می‌تواند علامتی از اختلال شنوایی باشد.

برخی از کودکان با مشکلات تعادل مانند ناتوانی در نشستن، ایستادن، راه رفتن یا ثابت نگه داشتن سر مواجه‌اند. این اختلالات تعادلی گاهی همراه با مشکلات شنوایی‌اند، به‌ویژه اگر آسیب به گوش داخلی وارد شده باشد. از طرفی اگر کودک به داستان‌خوانی علاقه نشان نمی‌دهد یا صدای تلویزیون را خیلی بلندتر از دیگر اعضای خانواده می‌خواهد، همه این‌ها نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

برای درمان ناشنوایی یا افت شنوایی مادرزادی، بهترین زمان اقدام کی است؟

در حالت ایده آل، این آزمایش در 4 تا 5 هفته اول انجام می شود؛ اما می توان آن را تا 3 ماهگی نیز انجام داد. با توجه به آنچه بالاتر بدان پرداخته شد؛ مشخص است که هر چه کودکان زودتر به حس شنوایی مناسب دست پیدا کنندغ زودتر می توانند یادگیری طبیعی، بخصوص یادگیری تکلم را آغاز کنند.

به همین دلیل بهتر است در اسرع وقت، نسبت به درمان ناشنوایی مادرزادی؛ اقدام گردد. اما باید گفت؛ تشخیص دادن ناشنوایی نوزادان، همیشه کار راحتی نیست. برای این که بتوان به موقع و در همان اوایل وقت، میزان قدرت شنوایی نوزاد را سنجید و نوزادان مبتلا به ناشنوایی مادرزادی را تشخیص داد، غربالگری شنوایی نوزادان، انجام می شود.

آزمایش شنوایی در حالت ایده آل باید قبل از خروج نوزاد از بیمارستان پس از زایمان انجام شود. این تست معمولاً در عرض 2 روز انجام می شود و می تواند تا 6 ساعت پس از تولد انجام گیرد. اگر به دلایلی قبل از انجام تست شنوایی به منزل رفتید؛ نوزاد شما همچنان می تواند شنوایی خود را به صورت سرپایی توسط یک پرستار واجد شرایط، آزمایش کند. خلاصه این آزمایش، باید در عرض 1 ماه پس از تولد برای نوزادان سالم یا تا 3 ماهگی برای نوزادان بیمار یا نارس انجام شود.

تست OAE صداهای تولید شده توسط گوش داخلی در پاسخ به محرک ها را اندازه گیری می کند. این تست غیر تهاجمی و بدون درد هستند و می توانند در مدت کوتاهی پس از تولد برای تشخیص هر گونه مشکل شنوایی بالقوه انجام شوند. آمارها نشان می دهد که تقریباً 1 تا 3 نوزاد از هر 1000 نوزاد کم شنوایی قابل توجهی دارند که غربالگری زودهنگام و درمان سریع؛ ضروری است.

تشخیص زودهنگام و درمان کم شنوایی کودکان می تواند به طور قابل توجهی مهارت های زبانی و ارتباطی کودک و همچنین رشد کلی او را بهبود بخشد. اگر در مورد شنوایی نوزاد خود شک دارید، به طور قطع، با پزشک معالج وی درباره غربالگری شنوایی نوزادان و تست شنوایی OAE مشورت کنید. دکتر علی کوهی دانش آموخته رشته فوق تخصصی جراحی گوش و حلق و بینی از دانشگاه استنفورد آمریکا آماده ارائه مشاوره و درمان مناسب برای شنوایی سنجی نوزادان و آزمون های الکتروفیزیولوژیک گوش در کلینیک خود در تهران هستند.