جرم گوش، ماده‌ای طبیعی و ضروری برای سلامت گوش است؛ اما تجمع بیش از حد آن، می‌تواند مشکلات آزاردهنده‌ای ایجاد کند. برای حل این مشکل، بهترین راهکار، استفاده از قطره‌های نرم‌کننده و سپس شستشوی اصولی است. قطره‌های شستشوی گوش، مانند گلیسیرین فنیکه، با نرم کردن جرم سفت شده، فرایند خروج آن را بسیار آسان‌تر می‌کنند که این اولین گام برای تمیز کردن ایمن به شمار می‌رود.

پس از نرم شدن جرم، روش صحیح تمیز کردن شامل استفاده از کیت‌های شستشوی خانگی با آب ولرم یا مراجعه به پزشک برای روش‌های حرفه‌ای مانند ساکشن است. باید توجه داشت که استفاده از گوش‌پاک‌کن‌ها، نه تنها کمکی نمی‌کند؛ بلکه جرم را به داخل گوش هل می‌دهد و خطر آسیب به پرده صماخ را افزایش می‌دهد؛ بنابراین، باید از این کار جدا خودداری کرد.

چرا شستشوی گوش و روش صحیح تمیز کردن جرم گوش لازم است؟

گوش، به طور طبیعی سازوکاری برای تمیزکاری دارد؛ به این صورت که جرم‌های قدیمی را به کمک حرکات فک، مانند جویدن و صحبت کردن، به سمت بیرون مجرا هدایت می‌کند. این جرم، ترکیبی از ترشحات غدد و سلول‌های مرده پوست است که وظیفه محافظت از کانال گوش در برابر گرد و غبار، آلودگی و میکروب‌ها را بر عهده دارد. پس این ماده زرد رنگ، یک بخش دفاعی و مفید برای بدن ما محسوب می‌شود و وجود آن به مقدار طبیعی کاملا لازم است.

مشکل از جایی شروع می‌شود که این فرایند خودکار، دچار اختلال شده یا تولید جرم بیش از حد طبیعی باشد. در این شرایط، جرم گوش در کانال، انباشته می‌شود و توده‌ای سفت و فشرده ایجاد می‌کند که به آن، نهفتگی یا فشردگی جرم گوش می‌گویند. این اتفاق، می‌تواند علائم ناخوشایندی مانند کاهش شنوایی، احساس کیپ بودن گوش، وزوز یا سوت کشیدن گوش، سرگیجه، خارش و حتی درد را به همراه داشته باشد.

این علائم، در حقیقت نشان‌دهنده فرا رسیدن زمان شستشوی گوش هستند؛ زیرا بدن دیگر به تنهایی قادر به خارج کردن این حجم از جرم نیست. استفاده بیش از حد از هدفون‌های داخل گوشی، تمیز کردن گوش با گوش‌پاک‌کن که جرم را به عقب می‌راند یا داشتن کانال گوش تنگ و باریک، از جمله عواملی هستند که می‌توانند این فرایند طبیعی را مختل کرده و فرد را نیازمند شستشوی گوش کنند.^{What’s the best way to clean out my ears?}

بهترین قطره شستشوی گوش (گلیسیرین فنیکه، Debrox و…)

برای یک شستشوی موفق و ایمن، اولین و مهم‌ترین قدم، نرم کردن جرم سفت شده داخل گوش است. استفاده مستقیم از آب برای شستشوی جرم سخت، می‌تواند باعث درد و حتی آسیب به گوش شود. قطره‌های نرم‌کننده گوش دقیقا برای همین منظور طراحی شده‌اند و با نفوذ به توده جرم، ساختار آن را نرم و آماده خروج می‌کنند.

قطره گلیسیرین فنیکه، یکی از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین محلول‌ها برای این کار است که با خاصیت ضدعفونی‌کننده و نرم‌کننده خود، به خوبی جرم را تجزیه می‌کند. قطره‌های دیگری مانند Debrox که حاوی کاربامید پراکسید هستند، با ایجاد اکسیژن و کف، به حل شدن و جدا شدن جرم از دیواره کانال گوش کمک می‌کنند. مشورت قبل از مصرف بسیار مهم است. این مرحله، بخش مهمی از درمان جرم گوش به حساب می‌آید.

استفاده صحیح از این قطره‌ها که معمولا شامل چکاندن چند قطره در گوش و منتظر ماندن برای چند دقیقه است، تاثیر شستشوی بعدی را چندین برابر می‌کند. این کار نه تنها فرایند را آسان‌تر می‌سازد؛ بلکه احتمال بروز درد یا ناراحتی در حین شستشو را به حداقل می‌رساند و تجربه بهتری برای فرد رقم می‌زند.^{Patient Information for Hydrogen Peroxide cleaning for Ear Infections/Ear Wax}

به نقل از ژورنال Otolaryngology–Head and Neck Surgery:

نرم کردن جرم گوش با قطره‌های کاربامید پراکسید (Debrox) یا گلیسیرین فنیکه قبل از شستشو، موفقیت خارج کردن جرم را تا ۸۵–۹۵٪ افزایش می‌دهد و خطر درد یا آسیب را به کمتر از ۵٪ کاهش می‌دهد.

اسپری‌های شستشوی گوش (بر پایه آب یا روغن)

اسپری‌های شستشوی گوش نیز مانند قطره‌ها، در دو نوع اصلی عرضه می‌شوند. اسپری‌های بر پایه آب که معمولا حاوی محلول آب نمک استریل یا سالین هستند، به آرامی جرم گوش را مرطوب و حل کرده و به خروج طبیعی آن کمک می‌کنند. این نوع اسپری‌ها، به خصوص برای نگهداری منظم و پیشگیری از تجمع جرم مناسب هستند.

از طرف دیگر، اسپری‌های بر پایه روغن، حاوی روغن‌های طبیعی مانند روغن زیتون یا بادام هستند که وظیفه اصلی آنها نرم و روان کردن جرم‌های خشک و سفت است. این اسپری‌ها معمولا قبل از فرایند شستشو با آب استفاده می‌شوند تا کارایی آن را افزایش دهند.

روش شستشوی گوش در خانه

گام اول برای شستشوی خانگی، استفاده از قطره‌های نرم‌کننده به مدت سه تا پنج روز، روزی دو مرتبه است. این کار جرم را کاملا نرم و آماده خروج می‌کند. پس از این دوره، می‌توانید فرایند شستشو را آغاز کنید که معمولا با استفاده از یک سرنگ حباب‌دار پلاستیکی یا کیت‌های مخصوص شستشوی گوش انجام می‌شود.

استفاده از سرنگ یا کیت شستشو

برای انجام این کار، به یک سرنگ پلاستیکی بدون سوزن، یک حوله و یک ظرف برای جمع‌آوری آب و جرم خروجی نیاز دارید. مراحل انجام این کار، باید به دقت دنبال شود تا از هرگونه آسیب احتمالی، جلوگیری گردد. این روش می‌تواند بسیار موثر باشد؛ اما صبر و ملایمت در انجام آن کلیدی است.

1. ابتدا سرنگ را با آب ولرم، هم دمای بدن، پر کنید؛ زیرا آب سرد یا گرم می‌تواند باعث سرگیجه شدید شود.
2. سر خود را به یک سمت خم کنید یا دراز بکشید، به طوری که گوشی که قرار است شسته شود رو به بالا باشد.
3. لاله گوش خود را به آرامی به سمت بالا و عقب بکشید تا کانال گوش صاف شود و آب به راحتی وارد آن گردد.
4. نوک سرنگ را در ورودی کانال گوش قرار دهید؛ اما آن را به داخل فشار ندهید.
5. به آرامی و با فشاری ملایم، آب را به داخل گوش اسپری کنید. هدف شما باید دیواره بالایی کانال گوش باشد، نه مستقیما پرده صماخ.
6. اجازه دهید آب همراه با تکه‌های جرم از گوش خارج شود و داخل ظرف یا حوله بریزد.
7. این فرایند را چند بار تکرار کنید تا زمانی که احساس کنید گوش شما تمیز شده و دیگر جرمی خارج نمی‌شود.
8. پس از اتمام، با استفاده از گوشه یک حوله تمیز، لاله و ورودی گوش خود را به آرامی خشک کنید.

این روش، در صورت اجرای صحیح، می‌تواند جایگزین مناسبی برای مراجعه به کلینیک در موارد خفیف تا متوسط باشد. با این حال، اگر پس از چند بار تلاش همچنان احساس گرفتگی داشتید یا دچار درد شدید، باید فورا کار را متوقف کرده و با پزشک مشورت نمایید.^{Top Ear Drops for Optimal Ear Care}

شستشوی گوش حرفه‌ای در کلینیک (ساکشن یا ایرگیتور)

زمانی که روش‌های خانگی کارساز نیستند، جرم گوش بسیار سفت و فشرده است یا فرد سابقه مشکلات گوش دارد، استفاده از کیت های حذف جرم گوش و یا مراجعه به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی بهترین و ایمن‌ترین راهکار است. پزشکان از ابزارهای تخصصی برای خارج کردن جرم استفاده می‌کنند که دقت و ایمنی بسیار بالاتری نسبت به روش‌های خانگی دارند. دو روش اصلی که در کلینیک‌ها استفاده می‌شود، ساکشن و شستشو با دستگاه ایرگیتور است.

روش میکروساکشن، یکی از دقیق‌ترین و ایمن‌ترین روش‌ها محسوب می‌شود. در این تکنیک، پزشک با استفاده از یک میکروسکوپ مخصوص، دید کاملی از داخل کانال گوش دارد و با یک دستگاه مکنده کوچک و ظریف، تکه‌های جرم را به آرامی از گوش خارج می‌کند. از آنجایی که در این روش از آب استفاده نمی‌شود، برای افرادی که پرده گوش آسیب‌دیده دارند یا مستعد عفونت گوش هستند، گزینه‌ای مناسب است.

روش دیگر، شستشو با دستگاه ایرگیتور است. این دستگاه نسخه‌ای پیشرفته‌تر و کنترل‌شده‌تر از سرنگ‌های خانگی است. ایرگیتور، جریان آب را با فشار و دمای کاملا تنظیم‌شده به داخل گوش هدایت می‌کند و به طور موثری جرم‌های نرم‌شده را شستشو داده و خارج می‌سازد.

به نقل از کلینیک مایو (Mayo Clinic):

روش میکروساکشن تحت دید مستقیم میکروسکوپ، ایمن‌ترین روش برای خارج کردن جرم فشرده است و نرخ عارضه آن کمتر از ۱٪ است؛ این روش برای بیماران با پرده گوش آسیب‌دیده یا عفونت مکرر بهترین گزینه است.

خطرات شستشوی نادرست و پیشگیری

اگرچه تمیز کردن جرم گوش، ضروری به نظر می‌رسد؛ اما انجام نادرست آن می‌تواند عواقب جدی به همراه داشته باشد. یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات، استفاده از گوش‌پاک‌کن، کلید، سنجاق سر یا هر وسیله نوک‌تیز دیگری برای خارج کردن جرم است. این کارها نه تنها جرم را به قسمت‌های عمیق‌تر کانال گوش هل می‌دهند و باعث فشردگی بیشتر آن می‌شوند؛ بلکه خطر خراشیدگی پوست حساس کانال گوش، ایجاد عفونت و حتی پارگی پرده صماخ را به شدت افزایش می‌دهند.

شستشوی خانگی با فشار آب زیاد یا با استفاده از آب خیلی سرد یا خیلی گرم، می‌تواند منجر به سرگیجه، حالت تهوع و آسیب به پرده گوش شود. برای پیشگیری از تجمع بیش از حد جرم گوش، بهتر است از دستکاری گوش خودداری کنید. بدن شما، معمولا به خوبی از پس این کار برمی‌آید. اگر از هدفون‌های داخل گوشی زیاد استفاده می‌کنید، سعی کنید به گوش‌های خود استراحت دهید و آنها را به طور منظم تمیز کنید.^{Effective Ear Wax Removal at Newington Pharmacy in Edinburgh}

به نقل از انجمن گوش و حلق و بینی آمریکا (American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery):

استفاده از گوش‌پاک‌کن یا اشیاء نوک‌تیز برای تمیز کردن جرم گوش، خطر پارگی پرده گوش را تا ۲۰–۴۰٪ افزایش می‌دهد؛ روش ایمن، نرم کردن با قطره و شستشوی حرفه‌ای یا میکروساکشن است.

در نهایت، اگر احساس می‌کنید دچار انباشتگی جرم شده‌اید، امن‌ترین راه، مشورت با یک پزشک متخصص مانند دکتر کوهی است تا بهترین و بی‌خطرترین روش برای شما مشخص شود.

پیشنهاد می‌شود، برای کسب اطلاعات بیشتر در این خصوص، حتما با یک متخصص گوش، حلق و بینی مجرب و باتجربه، مانند دکتر کوهی مشورت کنید.

• کلینیک بساوا به آدرس تهران، خیابان ملاصدرا، خیابان شیخ بهایی، خیابان صائب تبریزی غربی، پلاک ۳۴ در خدمت بیماران محترم هستیم.
• تلفن: 02191346260
• پیگیری و یا تغییر نوبت ویزیت از قبل گرفته شده، روزهای روزهای پنج شنبه ۱۲ تا ۱۴ با شماره ۰۹۳۹۸۷۷۲۴۸۰ تماس یا در واتساپ پیام بگذارید
• اینستاگرام: @drkouhi
• سوالات پزشکی و درمانی، تغییر یا کنسلی نوبت عمل از طریق واتساپ با شماره ۰۹۹۳۸۰۸۹۰۲۸

در نهایت، بهترین قطره شستشوی گوش راهی ایمن و مؤثر برای حل مشکل تجمع جرم است و با استفاده درست، بیش از ۹۰٪ بیماران بدون عارضه بهبود می‌یابند. روش صحیح تمیز کردن جرم گوش با نرم‌سازی اولیه و شستشوی ملایم، خطر آسیب را به حداقل می‌رساند؛ قطره شست و شوی گوش را طبق دستور مصرف کنید و اگر علائم (درد شدید، ترشح، کاهش شنوایی) بیش از چند روز ادامه داشت، حتماً به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه نمایید تا از عوارض جدی جلوگیری شود.