وضعیتی که گوش میانی را تحت تاثیر قرار می دهد و منجر به تجمع مایع رقیق و آبکی در پشت پرده گوش می شود؛ اوتیت میانی سروزی یا چسب گوش نامیده می شود. این وضعیت با تجمع مایع در گوش میانی بدون هیچ نشانه‌ای از عفونت مشخص می‌شود. علت دقیق اوتیت سروز به طور کامل شناخته نشده است، اما اعتقاد بر این است که با مشکلات مربوط به شیپور استاش، که مسئول تنظیم فشار در گوش میانی است، مرتبط است.
در کودکان، این وضعیت اغلب می تواند منجر به تاخیر در گفتار و رشد در صورت عدم درمان شود! برای بیمارانی که علائم اوتیت سروز را تجربه می کنند بسیار مهم است که برای ارزیابی و مدیریت مناسب از یک متخصص گوش، حلق و بینی (متخصص گوش، حلق و بینی) به پزشک مراجعه کنند. مداخله زودهنگام می تواند به پیشگیری از عوارض احتمالی و بهبود کیفیت کلی زندگی افراد مبتلا به این بیماری کمک کند.
اوتیت میانی سِروز چیست؟
در بیشتر موارد، عفونت گوش میانی ترشح دار یا همان اوتیت میانی سروزی بقایای یک عفونت حاد گوش میانی (اوتیت مدیای حاد) است. اگر عفونت حاد گوش میانی به خوبی توسط پزشک متخصص جراحی گوش درمان نشود؛ بقایای عفونت و ترشحات گوش میانی، فرد را برای هفته‌ها یا حتی ماه‌ها گرفتار می‌کند. این مشکل در کودکان بیشتر از بزرگسالان دیده می‌شود. برای این که بیشتر درباره اوتیت میانی سروزی بدانیم، بهتر است ابتدا با علل آن آشنا شویم. این امر به فهم بهتر عفونت گوش میانی کمک شایانی می کند.
به نقل از راهنمای بالینی AAO-HNS که در American Family Physician منتشر شده است:
اوتیت میانی همراه با افیوژن به وجود مایع در فضای گوش میانی، بدون وجود علائم یا نشانه‌های عفونت حاد گوش گفته می‌شود.
اوتیت میانی سِروز با عفونت گوش میانی چه تفاوتی دارد؟
اوتیت میانی سِروز یا اوتیت میانی همراه با افیوژن (OME) با عفونت حاد گوش میانی یکسان نیست. در اوتیت سِروز، مایع در فضای گوش میانی جمع می‌شود، اما معمولاً علائم مشخص عفونت حاد مانند تب، درد شدید و التهاب واضح پرده گوش وجود ندارد. به همین دلیل ممکن است کودک یا بزرگسال برای مدتی هیچ علامت واضحی نداشته باشد و تنها کاهش شنوایی یا احساس گرفتگی گوش متوجه بیماری شود. راهنمای NICE نیز OME را تجمع مایع در گوش میانی بدون علائم عفونت گوش تعریف می‌کند.
در مقابل، اوتیت میانی حاد یک فرایند عفونی یا التهابی فعال است که معمولاً با شروع نسبتاً سریع گوش‌درد، تب یا علائم التهاب همراه می‌شود. البته این دو وضعیت می‌توانند به یکدیگر مرتبط باشند؛ برای مثال، بعد از برطرف شدن عفونت حاد گوش، ممکن است مایع برای مدتی در گوش میانی باقی بماند و به OME تبدیل شود. بنابراین باقی ماندن مایع پشت پرده گوش الزاماً به معنای ادامه داشتن عفونت فعال نیست و همین تفاوت در انتخاب درمان اهمیت زیادی دارد.
نکته مهم: وجود مایع در گوش میانی به‌تنهایی به این معنی نیست که بیمار به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد. در راهنمای NICE، استفاده از آنتی‌بیوتیک برای درمان OME توصیه نمی‌شود.
علل ابتلا به اوتیت میانی سِروز
گوش میانی توسط یک کانال به نام لوله اُستاش (یا شیپور اُستاش/Eustachian tube) به حلق وصل شده است. در هر دقیقه 3 تا 4 بار گوش میانی تهویه می‌شود. هر بار که مقداری از آب دهان بلعیده می‌گردد ، لوله استاش باز می‌شود و از این راه هوا وارد گوش میانی می‌شود. اکسیژن موجود در این هوا از راه رگ‌های خونی جذب خون می‌شود.
اگر لوله استاش به هر دلیلی مسدود شود؛ امکان تهویه گوش میانی از بین می‌رود. با انسداد لوله استاش، به تدریج هوای موجود در گوش میانی به طور کامل جذب خون می‌شود و حالت خلاء در گوش میانی به وجود می‌آید و این حالت خلاء یک نیروی مکش یا فشار منفی درون گوش میانی ایجاد می‌کند. وجود نیروی منفی در گوش میانی باعث کشیده شدن مایعات بین بافتی اطراف به داخل گوش میانی می‌شود.
مایع درون گوش میانی حرکات پرده گوش و استخوان‌های ریز موجود در این ناحیه را مختل می‌کند و درنتیجه آن، شنوایی گوش مبتلا کاهش می‌یابد. اگرچه ترشحات جمع شده در گوش میانی ممکن است استریل باشد اما در بیشتر مواقع حاوی باکتری‌های بیماری‌زا است. التهاب در این موارد کمتر دیده می‌شود. verywellhealth
انسداد لوله استاش: عامل تداوم اوتیت میانی سِروز
اکنون به خوبی می‌دانیم هر عاملی که باعث انسداد لوله استاش شود، زمینه را برای اوتیت میانی سِروز فراهم می‌کند. هر گونه عامل عفونی یا التهابی در حلق پشت بینی (بالای فضای حلق)، انواع آلرژی‌ها، بزرگی لوزه‌ها، و هر توده یا تومور در نزدیکی لوله استاش در حلق می‌تواند لوله استاش را ببندد. کودکان بیش از بزرگسالان مستعد ابتلا به اوتیت میانی سروز هستند. لوله استاش اطفال و بزرگسالان دو تفاوت مهم دارد:
- لوله استاش کودکان ظریف‌تر و قطر داخلی آن کمتر است پس راحت تر مسدود می‌گردد.
- لوله استاش در بچه‌ها افقی‌تر است؛ در نتیجه امکان استفاده از نیروی جاذبه برای تخلیه گوش میانی کمتر است.
ناگفته پیداست که مشخصات لوله استاش در بزرگسالان به گونه‌ای است که احتمال ابتلای آنها به عفونت گوش میانی ترشح دار یا همان اوتیت میانی سروز کمتر است.
| عامل | چگونه باعث اوتیت سروز می‌شود؟ |
|---|---|
| اختلال عملکرد شیپور استاش | تهویه گوش میانی کاهش پیدا کرده و فشار منفی ایجاد می‌شود |
| سرماخوردگی و عفونت‌های تنفسی | التهاب می‌تواند باعث اختلال موقت عملکرد شیپور استاش شود |
| آلرژی و التهاب بینی و حلق | تورم بافت‌های اطراف شیپور استاش، تهویه گوش را مختل می‌کند |
| بزرگی لوزه سوم | می‌تواند مسیر شیپور استاش را تحت تأثیر قرار دهد |
| شکاف کام و برخی ناهنجاری‌های صورت | عملکرد طبیعی شیپور استاش را مختل می‌کنند |
| سندرم داون | به دلیل ویژگی‌های آناتومیک و عملکردی، خطر OME بیشتر است |
نکته: راهنماهای بالینی نیز اختلال عملکرد شیپور استاش، شکاف کام و سندرم داون را از شرایط مهم مرتبط با OME می‌دانند.
عوامل خطرناک برای اوتیت میانی سِروز
آن دسته از شرایطی که احتمال بروز یک بیماری را افزایش می‌دهند، عوامل خطرزا نامگذاری می‌شوند.
برخی از عوامل مادر زادی که احتمال بروز اوتیت میانی سروزی را در افراد به ویژه کودکان افزایش میدهد در زیر اشاره شده است:
- کام شکری (وجود شکاف در سقف دهان کودکان به صورت یک ناهنجاری مادرزادی)
- سندروم داون یا کروموزوم 21 سه تایی (در این ناهنجاری ژنتیک رشد و نمو ذهنی و جسمی با تاخیر و ناقص است)
- سایر ناهنجاری‌های مادرزادی در شکل و رشد استخوان‌های صورت (نقص‌هایی که از بدو تولد وجود دارند)
مطالعات اخیر نشان داده است که اوتیت سروز یک بیماری شایع، در کودکان است. بر اساس مطالعه‌ای که توسط دکتر اسمیت و همکاران در مجله انجمن پزشکی آمریکا منتشر شده است؛ تقریباً 80 درصد از کودکان تا سن 10 سالگی، حداقل یک دوره اوتیت میانی سروزی را تجربه خواهند کرد!
اکنون با برخی از بیماری‌ها یا عوامل محیطی که زمینه را برای بروز گوش چسبناک فراهم می‌کنند آشنا میشوید. چند مورد از این عوامل عبارتنداز :
- سرماخوردگی و آنفلوانزا
- انواع آلرژی
- دود حاصل از دخانیات ( سیگار و قلیان)
- بزرگی لوزه ها و بستن راه
علائم اوتیت میانی سِروز
این بیماری همیشه با علامت همراه نیست. شاید فرد مبتلا به اوتیت میانی سروز باشد، اما از آن جا که از درد یا مشکل دیگری شکایت ندارد، متوجه این بیماری نمی‌شود. در این حالت، اگر برای مداوای مشکل دیگری مانند عفونت گلو به پزشک مراجعه کند، با معاینه گوش و مشاهده مایع پشت پرده تشخیص عفونت گوش میانی ترشح دار یا همان اوتیت میانی سروزی مطرح می‌شود.
گاهی مایع تجمع یافته در پشت پرده گوش (داخل گوش میانی) به قدری افزایش میابد که یک یا چند علامت زیر ممکن است که پدیدار شود:
- گوش درد
- کاهش یا از دست دادن شنوایی در یک گوش
- احساس پر بودن گوش مبتلا
- دست زدن مداوم به گوش ( به خصوص در کودکان)
- تغییر رفتار کودک
شاید برای شما هم این سوال پیش آمد که تغییر رفتار کودک چه ارتباطی با عفونت گوش میانی دارد. وقتی کودک دچار افت شنوایی می‌شود بسیاری از صحبت‌ها را نمی‌شنود و بدین ترتیب رفتار کودک متفاوت می‌شود. اگر در کودکی تغییر رفتار برای مدت طولانی ادامه یابد بهتر است او را برای معاینه کامل گوش نزد یک دکتر متخصص جراحی گوش، حلق و بینی ببرید. می‌توانید با دکتر علی کوهی یکی از جراحان فوق تخصص گوش در تهران، مشورت کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر و حتی درمان گرفتگی گوش در پرواز می توانید با کلینیک دکتر علی کوهی تماس بگیرید.
| علامت | توضیح |
|---|---|
| کاهش شنوایی | شایع‌ترین پیامد تجمع مایع در گوش میانی است |
| احساس پری یا گرفتگی گوش | بیمار ممکن است احساس کند گوشش «پر» یا بسته شده است |
| گوش‌درد یا فشار گوش | به‌خصوص در برخی مراحل بیماری ممکن است ایجاد شود |
| تغییر رفتار کودک | کودک ممکن است به دلیل کاهش شنوایی، بی‌توجه یا تحریک‌پذیر شود |
| دست زدن مداوم به گوش | در کودکان خردسال می‌تواند نشانه ناراحتی گوش باشد |
| تأخیر در گفتار و زبان | در موارد پایدار همراه با کاهش شنوایی، به‌ویژه در کودکان در معرض خطر، اهمیت بیشتری دارد |
درخواست مشاوره رایگان
برای مشاوره رایگان توسط مشاورین ما فرم زیر را پر کنید.
تشخیص اوتیت میانی سِروز
پزشک متخصص جراحی گوش، حلق و بینی به طور معمول از دو راه می‌تواند تشخیص اوتیت میانی سروزی را مسجل نماید:
- تمپانومتری (tympanometry)
- معاینه گوش یا دستگاه اُتوسکوپ پنوماتیک
در تمپانومتری دکتر یک وسیله بسیار ظریف را در کانال گوش قرار میدهد. این وسیله پاسخ پرده گوش به امواج صوتی ارسالی را ثبت می‌کند. اگر پشت پرده گوش، مایع جمع شده باشد، این پرده تحرک طبیعی خود را از دست میدهد. تیمپانومتری یک روش مطمئن برای تشخیص تجمع مایع در گوش میانی به شمار می‌رود.
وسیله‌ای که دکتر با آن داخل گوش را معاینه می‌کند اُتوسکوپ نام دارد. اگر این وسیله یک بادکنک کوچک برای پمپ هوا هم داشته باشد به آن اتوسکوپ پنوماتیک گفته می‌شود. پزشک در حالی که در حال مشاهده پرده گوش است، این بادکنک را فشار میدهد و واکنش پرده گوش نسبت به افزایش فشار هوا را ارزیابی می‌کند. در صورت تجمع مایع در گوش میانی، پرده گوش حرکت نخواهد داشت و تشخیص اوتیت میانی سروز بیشتر مطرح می‌گردد.Otitis Media
به نقل از راهنمای به‌روزشده AAO-HNS درباره تشخیص و مدیریت OME:
اتوسکوپی پنوماتیک باید روش اصلی تشخیص اوتیت میانی همراه با افیوژن باشد و تمپانومتری می‌تواند برای تأیید یافته‌های آن یا در صورت محدود بودن مشاهده پرده گوش مورد استفاده قرار گیرد.
| روش | کاربرد |
|---|---|
| اتوسکوپی پنوماتیک | بررسی ظاهر و میزان حرکت پرده گوش و تشخیص وجود مایع |
| تمپانومتری | ارزیابی حرکت پرده گوش و کمک به تأیید وجود مایع در گوش میانی |
| شنوایی‌سنجی | بررسی میزان کاهش شنوایی ناشی از تجمع مایع |
| ارزیابی گفتار و زبان | در کودکان دارای کاهش شنوایی یا نگرانی درباره رشد گفتاری اهمیت دارد |
| پیگیری دوره‌ای | برای بررسی برطرف شدن مایع یا ایجاد کاهش شنوایی پایدار انجام می‌شود |
28 دیدگاه دربارهٔ «اوتیت سروز چیست؟ + درمان اوتیت میانی سروز»
اگه مایع گوش بیشتر از سه ماه بمونه، حتماً باید لوله تهویه گذاشته بشه یا ممکنه باز هم با پیگیری برطرف بشه؟
ماندگاری بیش از سه ماه به‌تنهایی به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست. میزان کاهش شنوایی، شدت علائم، سن کودک و تأثیر مشکل بر گفتار و زندگی روزمره در تصمیم‌گیری نقش دارند.
آیا مایع پشت پرده گوش می‌تونه باعث تأخیر در حرف زدن بچه بشه، حتی اگه کودک اصلاً گوش‌درد نداشته باشه؟
در صورت ماندگاری OME همراه با کاهش شنوایی، ممکن است دریافت صدا و در نتیجه روند رشد گفتار و زبان کودک تحت تأثیر قرار گیرد. نداشتن گوش‌درد، وجود مایع یا کاهش شنوایی را رد نمی‌کند و ارزیابی شنوایی اهمیت دارد.
پسرم بعد از سرماخوردگی مدتی گوشش گرفته بود و صدای تلویزیون رو بلندتر می‌کرد. نمی‌دونستم ممکنه مایع پشت پرده گوش داشته باشه و حتماً با گوش‌درد همراه نیست.
بله، اوتیت میانی سروز می‌تواند بدون درد یا تب واضح ایجاد شود و کاهش شنوایی یا احساس گرفتگی گوش تنها علامت آن باشد. در کودکان، اگر این وضعیت ادامه‌دار باشد، بررسی شنوایی اهمیت ویژه‌ای دارد.
پسرم بعد از هر سرماخوردگی احساس پری گوش پیدا می‌کنه ولی بعد از مدتی خودش برطرف میشه. به نظرم توضیح مربوط به شیپور استاش دقیقاً همین وضعیت رو توضیح می‌داد.
پس از عفونت‌های تنفسی، اختلال موقت عملکرد شیپور استاش می‌تواند باعث احساس فشار یا تجمع مایع در گوش میانی شود. اگر علائم طولانی یا تکرارشونده باشند، بهتر است علت زمینه‌ای بررسی شود.
من همیشه فکر می‌کردم هر وقت پشت پرده گوش مایع جمع بشه یعنی گوش عفونت کرده و باید آنتی‌بیوتیک خورد. تفاوت اوتیت سروز با عفونت حاد برام جالب بود.
درست است. در اوتیت سروز معمولاً مایع در گوش میانی وجود دارد اما نشانه‌های عفونت حاد مانند تب و گوش‌درد شدید دیده نمی‌شود؛ بنابراین آنتی‌بیوتیک به‌صورت روتین برای OME توصیه نمی‌شود.
اگر فقط یک گوش درگیر باشه و فرد هیچ درد یا تب نداشته باشه، باز هم لازمه متخصص گوش معاینه‌اش کنه؟
بله، به‌خصوص اگر گرفتگی یا کاهش شنوایی یک‌طرفه پایدار باشد، بهتر است معاینه تخصصی انجام شود تا علت تجمع مایع مشخص و وضعیت شنوایی بررسی شود.
جالب بود که گفتید خیلی از موارد خودبه‌خود خوب میشن. من فکر می‌کردم به محض تشخیص مایع پشت گوش باید دارو یا عمل شروع بشه.
در بسیاری از موارد، به‌ویژه زمانی که کاهش شنوایی قابل‌توجه یا مشکل تکاملی وجود ندارد، پیگیری و مشاهده برای مدتی مناسب است؛ زیرا OME می‌تواند به‌صورت خودبه‌خود برطرف شود.
برای تشخیص اوتیت سروز، تمپانومتری به‌تنهایی کافیه یا حتماً باید شنوایی‌سنجی هم انجام بشه؟
تمپانومتری برای بررسی تجمع مایع و وضعیت حرکت پرده گوش بسیار کمک‌کننده است، اما اگر مایع حدود سه ماه باقی بماند یا کاهش شنوایی مطرح باشد، انجام شنوایی‌سنجی نیز اهمیت دارد.
دخترم بعضی وقت‌ها وقتی صداش می‌کنیم جواب نمی‌ده و فکر می‌کردیم حواسش پرته. الان متوجه شدم کاهش شنوایی ناشی از مایع گوش هم می‌تونه باعث تغییر رفتار کودک بشه.
بله، کاهش شنوایی موقت یا مداوم می‌تواند باعث شود کودک بخشی از صحبت‌ها را نشنود و در نتیجه بی‌توجه یا تحریک‌پذیر به نظر برسد. در صورت تداوم این رفتار، معاینه گوش و ارزیابی شنوایی توصیه می‌شود.
آیا آلرژی بینی که باعث گرفتگی بینی میشه می‌تونه باعث جمع شدن مایع پشت پرده گوش هم بشه؟
بله. التهاب و تورم ناشی از آلرژی می‌تواند عملکرد شیپور استاش را مختل کند و تهویه گوش میانی کاهش یابد. در این شرایط، درمان علت زمینه‌ای نیز اهمیت دارد.
من قبلا عفونت گوش داشتم و حالا حس می کنم هنوز یه چیزی توی گوشم هست، این اوتیت میانی سروزی ممکنه از همون عفونت قبلی مونده باشه؟
بله، این احتمال وجود دارد. طبق اطلاعات موجود، اوتیت میانی سروزی می‌تواند به دنبال عفونت حاد گوش میانی (اوتیت مدیای حاد) ایجاد شود، به خصوص اگر عفونت قبلی به طور کامل درمان نشده باشد. در این حالت، ممکن است بقایای عفونت و ترشحات در گوش میانی باقی بمانند و باعث ایجاد حس وجود چیزی در گوش شما شوند. برای تشخیص دقیق و بررسی وضعیت گوشتان، توصیه می‌کنم به یک متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید تا معاینات لازم انجام شود و در صورت نیاز، درمان مناسب تجویز گردد.
من شنیدم میگن این لوله استاش خیلی مهمه، اگه این لوله به خاطر آلرژی مشکل پیدا کنه، چیکار میشه کرد که دوباره درست کار کنه؟
بله، لوله استاش نقش حیاتی در سلامت گوش میانی دارد. اگر آلرژی باعث اختلال در عملکرد این لوله شده باشد، ابتدا باید عامل آلرژی‌زا شناسایی و از آن دوری شود. درمان‌های دارویی ضدآلرژی مانند آنتی‌هیستامین‌ها و اسپری‌های کورتیکواستروئیدی بینی می‌توانند به کاهش التهاب و باز شدن لوله کمک کنند. در برخی موارد، ممکن است لازم باشد از روش‌های درمانی دیگری مانند شستشوی بینی با محلول نمکی یا در صورت لزوم، جراحی برای رفع انسداد استفاده شود. توصیه می‌کنم برای بررسی دقیق‌تر و تعیین بهترین روش درمانی برای شما، به یک متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.
متوجه شدم، من خیلی نگران پسرم هستم چون توی صحبت کردن یکم از هم سن و سالاش عقب تره، اگه اوتیت سروز درمان نشه واقعا ممکنه روی گفتارش تاثیر بذاره؟
با سلام، در مورد بهبود عملکرد شیپور استاش، ابتدا توصیه می‌شود که از داروهای ضد احتقان یا اسپری‌های بینی که حاوی دکونژستانت هستند، قبل از پرواز و طبق دستور پزشک استفاده کنید. این داروها می‌توانند به باز شدن مجرای شیپور استاش کمک کنند. در کنار این‌ها، انجام مانورهایی مانند والسالوا (گرفتن بینی و دهان و تلاش برای بیرون دادن هوا) یا تکرار عمل بلعیدن و جویدن آدامس هم می‌تواند موثر باشد. اگر این روش‌ها کارساز نبود و همچنان مشکل پابرجا بود، در موارد نادر، جراحی به عنوان آخرین گزینه مطرح می‌شود. برای بررسی دقیق‌تر و تعیین بهترین روش درمانی برای شما، معاینه دقیق و بررسی وضعیت شیپور استاش ضروری است.
با سپاس.مطالب بسیار آموزنده و مفید بود.
به نام خدا و با عرض سلام و احترام:
مطالب بسیار مفید و کاربردی بود،
با تشکر از زحماتتان.