عمل کاشت حلزون چطور انجام می شود؟ | فرایند جراحی حلزون گوش

کاشت حلزون گوش یکی از روش‌های درمانی برای برخی افراد مبتلا به کم‌شنوایی شدید تا عمیق است که سمعک نمی‌تواند کمک کافی به آن‌ها کند. آگاهی از فرایند جراحی حلزون گوش به بیمار کمک می‌کند با مراحل عمل و دوره بهبودی آشنایی بیشتری داشته باشد. در این مقاله توضیح می‌دهیم عمل کاشت حلزون چطور انجام می شود و نحوه کاشت حلزون گوش از ارزیابی‌های پیش از جراحی تا قرارگیری پروتز و فعال‌سازی دستگاه چگونه است.

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، بیش از 430 میلیون نفر در جهان از افت شنوایی ناتوان‌کننده رنج می‌برند که درمان بسیاری از آن‌ها با روش‌های سنتی غیرممکن است؛ در این مرحله از ناشنوایی عمیق حسی-عصبی، ایمپلنت شنوایی دقیقا همان راهکار نجات‌بخش است؛ یک تکنولوژی پیشرفته که بخش‌های تخریب‌شده گوش را به طور کامل دور زده و سیگنال‌های صوتی را به صورت پالس‌های الکتریکی، مستقیماً به مغز مخابره می‌کند.

روند این مداخله جراحی به این صورت است که بیمار پس از تایید کمیسیون پزشکی، تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد؛ سپس با ایجاد یک برش ظریف در پشت لاله گوش، مجرای بسیار کوچکی در استخوان ماستوئید و بخش حلزونی گوش (کُکله‌آ) باز می‌شود تا آرایه ظریف الکترودها در آن جایگذاری شوند؛ هدف این است که این الکترودها در نزدیک‌ترین فاصله ممکن، عصب شنوایی را تحریک کنند. البته جراحی تنها نیمی از مسیر است و موفقیت نهایی به جلسات مستمر گفتاردرمانی و توانبخشی شنیداری زیر نظر یک ادیولوژیست (شنوایی‌شناس) مجرب بستگی دارد تا مغز نحوه تفسیر این سیگنال‌های الکتریکی جدید را بیاموزد.

📱اگر شما یا عزیزان‌تان هرگونه سوال یا مشکلی درباره عمل کاشت حلزون دارید، از طریق فرم زیر میتوانید از تیم دکتر کوهی مشاوره دریافت نمایید:

عمل کاشت حلزون چگونه صورت می‌گیرد؟

کاشت حلزون گوش روشی پیشرفته برای بازگرداندن شنوایی به افراد دچار کم‌شنوایی عمیق یا ناشنوایی است که سمعک برایشان مؤثر نیست. برخلاف سمعک که تنها صداها را تقویت می‌کند، کاشت حلزون با عبور از بخش‌های آسیب‌دیده گوش داخلی، سیگنال‌های صوتی را به‌طور مستقیم به اعصاب شنوایی منتقل می‌کند. این سیستم شامل یک پردازنده صوتی خارجی است که روی گوش قرار می‌گیرد و سیگنال‌های دریافت‌شده را به گیرنده‌ای که در زیر پوست کاشته شده منتقل می‌کند.

سپس این سیگنال‌ها توسط الکترودهایی در حلزون گوش (کُکله‌آ) به اعصاب شنوایی فرستاده می‌شوند تا مغز بتواند آن‌ها را به صدا تفسیر کند. البته کیفیت این صداها کاملاً مشابه شنوایی طبیعی نیست، اما برای بسیاری از بیماران فرصتی حیاتی برای تعامل اجتماعی و یادگیری فراهم می‌کند.

عمل جراحی کاشت حلزون یک فرآیند دقیق و چند مرحله‌ای است که نیاز به همکاری تیمی از متخصصان گوش، حلق و بینی، شنوایی‌شناسان و آسیب‌شناسان گفتار دارد. این جراحی معمولاً در مراکز تخصصی و بیمارستان‌های مجهز انجام می‌شود. در کودکان، این عمل می‌تواند از سن ۱۲ ماهگی انجام شود و شانس موفقیت در آن، به‌ویژه در سنین پایین، بسیار بالاست. به‌طوری که در بیش از ۸۵٪ موارد، کودکان پس از کاشت بهبود چشمگیری در درک گفتار و مهارت‌های زبانی نشان می‌دهند. پس از جراحی نیز جلسات توانبخشی شنوایی و گفتاردرمانی نقش کلیدی در موفقیت بلندمدت درمان دارند.

چه کسانی کاندیدای مناسبی برای جراحی حلزون هستند؟

تصمیم‌گیری برای انجام این جراحی، صرفا بر اساس میزان افت شنوایی بیمار در یک نوار گوش ساده گرفته نمی‌شود؛ بلکه نیازمند ارزیابی‌های دقیق فیزیولوژیک و آناتومیک است. در قدم اول، نتایج شنوایی‌سنجی (ادیومتری) همراه با تست‌های پاسخ ساقه مغز (ABR) بررسی می‌شود تا میزان دقیق آسیب به سلول‌های مویی گوش داخلی مشخص گردد.

پروفسور ویلیام هاوس (William House)، که در جامعه پزشکی به عنوان پدر کاشت حلزون مدرن شناخته می‌شود، همواره در مقالات خود تاکید داشت:

هدف ما در این جراحی بازگرداندن یک حس مکانیکی نیست؛ بلکه بیدار کردن شبکه‌های عصبی مغز برای درک و پردازش دنیای پیرامون است.

بر همین اساس، کاندیدای کاشت حلزون باید شرایط آناتومیک لازم برای پذیرش پروتز (مانند وجود عصب سالم و حلزون استخوانی بدون انسداد شدید) را داشته باشد.

به طور کلی، پس از تایید کمیسیون‌های پزشکی، دو گروه اصلی بیشترین بهره را از این مداخله جراحی می‌برند:

• کودکان زیر سن زبان‌آموزی؛ بهترین زمان طلایی برای این گروه، پیش از ۳ سالگی و ترجیحا حدود ۱۲ تا ۱۸ ماهگی است. در این سن، پلاستیسیته (انعطاف‌پذیری) مغز در بالاترین حد خود قرار دارد و کودک می‌تواند با دریافت سیگنال‌های الکتریکی، مسیرهای عصبی مربوط به درک گفتار را به طور طبیعی تشکیل دهد. تاخیر در این امر، مستقیماً بر مهارت‌های ارتباطی و شناختی کودک در آینده تاثیر منفی می‌گذارد.
• بزرگسالان با ناشنوایی عمیق حسی-عصبی؛ افرادی که پیش‌تر شنوایی طبیعی داشته‌اند اما به دلایلی (مانند ابتلا به مننژیت، تروماهای صوتی، بیماری منیر پیشرفته یا علل ژنتیکی) دچار افت شنوایی شدید دوطرفه شده‌اند؛ به طوری که قوی‌ترین سمعک‌های دیجیتال نیز برای درک کلمات (Speech Discrimination) در محیط‌های شلوغ به آن‌ها کمکی نمی‌کند.

💡برای دریافت مشاوره و بررسی وضعیت شما برای انجام یا عدم انجام جراحی کاشت حلزون، کلیک کنید.

کاشت حلزون برای چه کسانی مناسب نیست؟

کاشت حلزون گوش برای همه افراد مبتلا به کم‌شنوایی مناسب نیست و پیش از تصمیم‌گیری، بیمار باید از نظر میزان و نوع کم‌شنوایی، وضعیت عصب شنوایی، ساختار حلزون گوش و میزان بهره‌مندی از سمعک به‌طور کامل ارزیابی شود. افرادی که کم‌شنوایی خفیف یا متوسط دارند و با سمعک به‌خوبی می‌شنوند، معمولاً کاندید مناسبی برای کاشت حلزون نیستند؛ زیرا این روش بیشتر برای افرادی در نظر گرفته می‌شود که از سمعک سود کافی دریافت نمی‌کنند.

همچنین، در افرادی که عصب شنوایی وجود ندارد یا عملکرد آن به‌شدت مختل شده است، کاشت حلزون ممکن است نتواند نتیجه مطلوبی ایجاد کند؛ زیرا ایمپلنت برای انتقال سیگنال‌های الکتریکی به مسیر شنوایی به عصب شنوایی نیاز دارد. برخی ناهنجاری‌های شدید ساختار حلزون یا انسدادهای خاص گوش داخلی نیز ممکن است انجام جراحی یا قرار دادن الکترودها را دشوار یا غیرممکن کنند.

از طرف دیگر، وجود برخی بیماری‌های فعال گوش، شرایط پزشکی نامناسب برای بیهوشی یا جراحی و ناتوانی در پیگیری جلسات تنظیم دستگاه و توانبخشی شنوایی نیز می‌تواند در تصمیم‌گیری مؤثر باشد. سن به‌تنهایی مانع کاشت حلزون نیست و در بزرگسالان نیز، در صورت داشتن شرایط مناسب، می‌توان از این روش استفاده کرد. در نهایت، تعیین اینکه فرد کاندید مناسب کاشت حلزون است یا خیر، باید توسط تیم تخصصی کاشت حلزون و بر اساس مجموعه‌ای از آزمایش‌های شنوایی، پزشکی و تصویربرداری انجام شود.

آیا کاشت حلزون شنوایی طبیعی را برمی‌گرداند؟

کاشت حلزون گوش شنوایی طبیعی را به شکل کامل و دقیق بازنمی‌گرداند؛ بلکه یک سیستم الکترونیکی است که بخش‌هایی از گوش داخلی آسیب‌دیده را دور می‌زند و با تبدیل صدا به سیگنال‌های الکتریکی، مسیر شنوایی را تحریک می‌کند. به همین دلیل، صدایی که فرد پس از فعال‌سازی ایمپلنت دریافت می‌کند ممکن است در ابتدا با صدای طبیعی متفاوت باشد و مغز برای تفسیر این سیگنال‌های جدید به زمان و تمرین نیاز داشته باشد.

پس از فعال شدن دستگاه، شنوایی‌شناس پردازنده صوتی را متناسب با شرایط فرد تنظیم می‌کند. سپس با گذشت زمان و انجام توانبخشی شنیداری و گفتاردرمانی، مغز به تدریج یاد می‌گیرد سیگنال‌های دریافت‌شده را بهتر پردازش و به صداها و کلمات معنا بدهد. میزان پیشرفت افراد یکسان نیست و عواملی مانند سن هنگام کاشت، مدت زمان ناشنوایی، علت کم‌شنوایی، وضعیت عصب شنوایی، تجربه قبلی از شنیدن و میزان مشارکت در توانبخشی بر نتیجه تأثیر می‌گذارند.

بنابراین، بهتر است کاشت حلزون را ابزاری برای ایجاد یا بهبود دسترسی به صدا بدانیم، نه بازسازی کامل شنوایی طبیعی. بسیاری از افراد پس از کاشت می‌توانند درک گفتار و توانایی برقراری ارتباط خود را به میزان قابل‌توجهی بهبود دهند؛ اما نتیجه نهایی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و هیچ روش درمانی نمی‌تواند برای همه بیماران یک سطح مشخص از شنوایی را تضمین کند.^{How is cochlear implant surgery performed?}

مراحل عمل کاشت حلزون (قدم به قدم)

جراحی میکروتیولوژی (Microtology) گوش، ظرافت‌های خاص خود را دارد و نیازمند تسلط کامل بر آناتومی پیچیده استخوان گیجگاهی (Temporal Bone) است؛ در این فرآیند، بیمار در ابتدا تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد تا در طول زمان عمل که معمولا بین ۲ تا ۳ ساعت به طول می‌انجامد، کاملا بی‌حرکت و بدون استرس باشد.

پس از مانیتورینگ علائم حیاتی، یک برش هلالی یا مستقیم در پشت لاله گوش ایجاد می‌شود تا جراح بتواند با کنار زدن بافت‌ها، به استخوان ماستوئید دسترسی پیدا کند؛ هدف اصلی در این مرحله، ایجاد یک مسیر ایمن به فضای گوش میانی و رسیدن به بخش حلزونی گوش (کلا) بدون وارد کردن آسیب به ساختارهای حیاتی مجاور است.

برای درک بهتر جزئیات تکنیکی در اتاق عمل، مراحل کلیدی جراحی در جدول زیر خلاصه‌سازی شده است:

در حین اجرای این مراحل، استفاده از دستگاه مانیتورینگ عصب صورت یک استاندارد غیرقابل چشم‌پوشی است تا کوچکترین تحریکی ثبت و از آسیب به این عصب جلوگیری شود. در نهایت، پس از اطمینان از قرارگیری صحیح گیرنده در بستر استخوانی و بخیه زدن فلپ‌های عضلانی، پانسمان فشاری روی سر بیمار قرار گرفته و روند بیداری از بیهوشی آغاز می‌گردد. در این مرحله، پالس‌های الکتریکی به درستی به عصب شنوایی منتقل می‌شوند؛ اما درک صدا تا زمان فعال‌سازی دستگاه خارجی به تعویق می‌افتد.

مراقبت‌های پس از عمل و دوران نقاهت

ترخیص بیمار معمولا ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از جراحی انجام می‌شود؛ اما کار اصلی بیمار و تیم درمان تازه از این نقطه آغاز می‌گردد. دوره نقاهت اولیه حدود یک تا دو هفته زمان می‌برد که در این مدت، بروز سرگیجه خفیف، وزوز گوش یا احساس بی‌حسی در اطراف لاله گوش کاملاً طبیعی و موقتی است. باید توجه داشت که در این مرحله حساس، هنوز دستگاه خارجی روی سر قرار نگرفته است و بیمار تا زمان بهبودی کامل التهاب بافت‌ها، صدایی از طریق پروتز دریافت نمی‌کند.

برای جلوگیری از جابجایی پروتز زیر پوست و کاهش خطر هماتوم (تجمع خون) یا عفونت، رعایت دقیق دستورالعمل‌های زیر در منزل الزامی است:

• نحوه خوابیدن؛ در هفته‌های اول، هنگام استراحت باید از دو بالش زیر سر استفاده شود تا سر در زاویه 30 تا 45 درجه قرار گیرد؛ این زاویه به تخلیه مایعات میان‌بافتی و کاهش سریع‌تر تورم کمک شایانی می‌کند. همچنین خوابیدن روی گوش جراحی‌شده تا زمان تایید پزشک معالج ممنوع است.
• استحمام و شستشو؛ تا زمان کشیدن بخیه‌ها (معمولا روز هفتم تا دهم) ناحیه زخم باید کاملا خشک و استریل بماند. هنگام استحمام ضروری است از یک کاور ضدآب مخصوص یا پنبه آغشته به وازلین در مجرای گوش خارجی استفاده شود تا از نفوذ بخار و رطوبت جلوگیری به عمل آید.
• تعویض پانسمان و کنترل فشار؛ از انجام هرگونه فعالیتی که باعث افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود (مانند فین کردن با فشار، حبس کردن نفس، بلند کردن وزنه یا خم شدن ناگهانی) به شدت پرهیز کنید؛ چرا که می‌تواند باعث نشت مایع گوش داخلی شود.

پس از گذشت حدود یک ماه و التیام کامل زخم‌ها، مرحله هیجان‌انگیز فعال‌سازی (Switch-on) فرا می‌رسد! در این زمان، تیم توانبخشی متشکل از شنوایی‌شناس و آسیب‌شناس گفتار وارد عمل می‌شوند. تنظیمات دقیق پردازنده انجام شده و فرآیند حیاتی و مستمر گفتاردرمانی آغاز می‌گردد تا مغز بیمار به تدریج رمزگشایی کدهای الکتریکی و تبدیل آن‌ها به کلمات معنادار را بیاموزد.

خطرات و عوارض احتمالی جراحی کاشت حلزون

در پزشکی مدرن، هیچ مداخله تهاجمی بدون ریسک نیست و آگاهی شفاف از عوارض عمل، پیش‌نیاز یک تصمیم‌گیری آگاهانه برای بیمار است؛ اگرچه این جراحی با استفاده از میکروسکوپ‌های فوق‌پیشرفته و در شرایط کاملا کنترل‌شده انجام می‌شود؛ اما مجاورت بسیار نزدیک گوش داخلی با ساختارهای آناتومیک حیاتی مانند پرده‌های مغز (مننژ) و عصب فاسیال (عصب کنترل‌کننده حرکات صورت)، حساسیت کار را دوچندان می‌کند.

خطر آسیب دائمی به عصب صورت در دستان جراحان مجرب بسیار نادر و طبق آمار جهانی در حدود کمتر از 1% گزارش شده است؛ با این حال، فلج یا ضعف موقت عصب صورت ممکن است در درصد کمی از بیماران به دلیل التهاب بافت‌های مجاور رخ دهد که با تجویز کورتیکواستروئیدها به مرور برطرف می‌شود.

از دیگر خطرات بالقوه می‌توان به تغییر در حس چشایی (به دلیل دستکاری عصب کوردا تمپانی در گوش میانی)، نشت مایع مغزی‌نخاعی (CSF)، سرگیجه‌های وضعیتی و یا عفونت‌های موضعی اشاره کرد.

یک نورواتولوژیست برجسته در دانشگاه نیویورک، در دستورالعمل‌های بالینی خود یادآور می‌شود:

پیشگیری از عفونت در جراحی‌های ایمپلنت، صرفاً به استریلیزاسیون اتاق عمل محدود نمی‌گردد؛ بلکه واکسیناسیون دقیق و زمان‌بندی‌شده بیمار علیه باکتری پنوموکوک پیش از جراحی، یک خط دفاعی حیاتی برای جلوگیری از مننژیت محسوب می‌شود.

همچنین نباید فراموش کرد که پروتز حلزونی یک ابزار الکترونیکی است و احتمال خرابی قطعات داخلی دستگاه (Device Failure) بر اثر ضربه‌های شدید به سر یا استهلاک در طول دهه‌های متمادی وجود دارد؛ موردی که در صورت بروز، نیازمند جراحی مجدد (Revision Surgery) برای تعویض پروتز خواهد بود.

پس از عمل کاشت حلزون چه اتفاقی می‌افتد؟

هنگامی که از بیمارستان یا کلینیک مرخص می‌شوید؛ دستورالعمل‌هایی برای مراقبت از عمل انجام شده و زخم‌های شما داده خواهد شد. همچنین درباره نحوه مراقبت از بخیه‌ها و تعویض پانسمان نیز آموزش خواهید دید.

البته احتمالا پس از یک الی دو روز قادر به شست و شوی عادی گوش‌هایتان باشید. اما همانطور که عنوان شد نحوه مراقبت‌های پس از عمل در هر دکتری متفاوت است. پس از یک هفته نیز برای کشیدن بخیه‌ها و بررسی تخصصی‌تر نتیجه حاصل شده باید به دکتر خود مراجعه نمایید. درصورتی که پس از عمل کاشت حلزون درد یا تب بیش از حدی را تجربه کردید؛ حتما دکتر خود را مطلع سازید.

فعال سازی دستگاه کاشت حلزون به چه صورت است؟

پیش از آنکه دستگاه فعال یا روشن شود؛ زخم‌های شما باید بهبود یابد. یعنی پیش از شروع به کار دستگاه، باید دوران نقاهت، به طور کامل و موفقیت آمیز پشت سر گذاشته شده باشد. به همین علت، پس از 4 الی 6 هفته بعد از جراحی، قطعات خارجی کاشت حلزون گوش کار گذاشته می‌شوند. میکروفون و پردازنده گفتار نمونه‌هایی از این قطعات‌اند. در این زمان، پردازنده برنامه ریزی و فعال می‌شود تا دستگاه کار گذاشته شده داخلی را برای پاسخ به صداها تحریک کند.

البته که در طول این جلسه تمام نکات مربوط به مراقبت از این دستگاه و نحوه استفاده صحیح از آن به شما آموزش داده خواهد شد. اما پس از آن نیز باید چندین جلسه به دکتر خود مراجعه کنید. توجه داشته باشید تنظیم دقیق‌تر و کارآمدتر دستگاه، چندین ماه پس از انجام عمل کاشت حلزون صورت می‌گیرد. درست زمانی که کار کردن با دستگاه را یاد و با آن انس گرفته‌اید. به عبارت دیگر، یادگیری کار کردن مناسب با این دستگاه طی زمان به دست خواهد آمد.

سخن پایانی از نحوه کاشت ایمپلنت حلزون گوش

لازم به ذکر است که هیچ گاه از مراجعه به متخصصان شنوایی سنجی غافل نشوید! همواره عملکرد خود را زیر نظر داشته باشید و در صورت بروز هر گونه اختلال، هر چه سریعتر به دکتر خود مراجعه کنید. انجام عمل کاشت حلزون گوش یک جراحی حساس است که حتما باید تحت نظر یک متخصص ماهر و مجرب انجام شود.

اگر سوال‌های بیشتری در ذهنتان راجع به روش انجام عمل کاشت حلزون و هزینه ایمپلنت حلزون گوش وجود دارد یا می‌خواهید هر چه سریعتر صدای پرندگان صبحگاهی، موسیقی مورد علاقه تان و… را بشنوید، همین حالا با ما تماس بگیرید. دکتر علی کوهی، فوق تخصص گوش، حلق و بینی در تهران با سال‌ها تجربه در این زمینه آماده برطرف کردن مشکلات شنوایی شما عزیزان هستند.

در مجموع، فرایند جراحی حلزون گوش شامل ارزیابی دقیق بیمار، انجام جراحی برای قرار دادن بخش داخلی ایمپلنت و سپس فعال‌سازی و تنظیم دستگاه است. اینکه عمل کاشت حلزون چطور انجام می شود و آیا این روش برای فرد مناسب است یا نه، به وضعیت شنوایی، سلامت عصب شنوایی و نتایج بررسی‌های تخصصی بستگی دارد. بنابراین، نحوه کاشت حلزون گوش باید پس از ارزیابی توسط متخصص گوش و تیم کاشت حلزون تعیین شود تا بهترین روش درمانی متناسب با شرایط بیمار انتخاب شود.